eu Macworld 1995 11 NED OCR

HET MACINTOSH MAGAZINE VOOR NEDERLAND & BELGIE >» ZESDE JAARGANG > NUMMER 11> NOVEMBER 1995 > Prijs f 9,95 > BFR 200 _ WERK IN. > Meteen aan ‘ae Siag mer QuickTime VR (deel 1) y één week met Works > Wan videoband naar CD-ROM in aA. j werken met 3D-typografie 6 vanaf 299,- ME Hard Disks * korte toegangstijden 3 eTRIDGE 999 Be * moderne-vormgeving eifoe Nes 4 ee _ “incl. kabels en software. NU EXTRA VOORDELIG et capaciteit in Mb prijs intern __ prijs extern. &. \ or 365 299,- 399,- *\ 540 \ 230 Mb Optical Drive 20 * leest/schyijft 28/230 Mb al) ho ____ 28998 | * incl. kabels en seftware (*) betreft ander type kast dan afgebeeld \ Met 14” trinitron beeldscherm en Design Keyboard 2299,- SIMM’s/ DIMM’: 99 *+ 120 MHz PPC 604 processor \: Tc | y je f) > 16 Mb RAM (uitbreidb. tot 512) = | + 2000 Mb HD + Quad Speed CD-ROM drive * die PCI-sloten 1Base-T en AAU! Ethernetpoort ae | + 2A-bie comp. en S-video input + | © snelle SCSi-bus (10 Mb/sec) AGFA STUDIO SCAN | CLARIS AANBIEDINGEN *) excl. toetsenbord en monitor = ° FileMaker 2.1* ~—295,- incl, Bachus wijn database en T-shirt ies Claris Works 4.0* 2 75,- A ik ontvang graag de mooiste Mac-catalogus | 9 | incl. Route 66! Bedi \] 7 | | ¢ Claris Impact 2.0* 395,- | | tay Dhr/Mevr” wee *) bij aankoop: Pee | introduktietraining voor slechts 9 Telefon Opsturen in een ongefran- Fay. | **) leasebedrag 0.b.v. 36 maanden,tariefwijzigingen voorbehouden keerde envelop naar: Antwoordnummer 1518, Interesse in 3860 VE Hoevelaken *sv.p. doorhalen wat niet van toepassing Is AND IS DIT JAAR 0,1 mM a: 1 E * 30-bits kleur, 1200 dpi * uw digitale kleurmeter * Single Pass techniek * bepaalt pms-kleuren in 2 sec, * 100/Mb opslag per cartridge, + Magicccan sciware * caftridges voor slechts 29,-(per 10) ‘i 4499,-*. rz vanaf 225,- + 100 MHz PPC 601 processor \1 8 Mb RAM (uitbreidb, tot 256 Mb) $00 Mb HD # Quad Speed CD-ROM drive \_ + drieRCI-sloten Goedgekeurd - - aT . pecan * AAUI Ethernetpoort + Shelle SCSiibus (10 Mb/sec) \ \ + 5 jaar garantie . x \ + compleet met kabels en software Pte aN \ *) excl. toetsenbord én monitor typeMacFormatted prijs péstpr =] ferbati r i i 2 vanaf 99,- pay 28 ee >. ,- | = ing vanaf 500,- | : 230 35,-]. 32,- } ————— E230 * 7 _38f 35,- Vandi teas CDR 74 mini650 Mb 17, ia Stuur diskette voor gratis proefafdruk ae 7999, ‘Uapuozatioo Seeintiee do fn UapsoM UapseeMIooAsSuLEaKa| 22UQ “PNOYEqlOOA JapUO Ua URISOYpUBLIA/AL [PXO JH Ut UadTLd ay Te Hor pstuk ——-pstibiL 3s cist toner Apple LaserWriter Il serie 922950 110,- 99,- 5 . HP Laserjet Il, 1D, Ill, 1D \ P | CTU RA 3 I 0 Seu | ah eae) filma ae 1e- } Voordeligste A3 Dye Sub printer Idem, double capacity (12000 pagina’s) 249,- 239,- } * Originele toners / g 5 +Geen-refill EVO LUT ON eis er Saute e heepilivalley.interact.nliMicroEvolution + Extra afdrukken Drs.W.v. Royenstraat 5 oy eee Hoevelaken Bestellen? Bel (033) 253 62 13 of fax (033) 2572169 Exmail micro_ev@euronet.nl 91, 2086 1S 5946, 2000 GK Ha 11, fax 028-5465 81122, fox 028-5481177 rT ert Hendriks, Tabea Piske, Bert van “Hans Hendriks (tora). Alain Ce om Paine Wore (rarketing | Ekelens, sn Ferdinand, Bladmanager “ van Beek-Meynckens, Jot 0 on 023-5461 133 (tse 9.00 en 16,0 smerisps | 89.508 1790 pr YB $000 pe twee ar (2. erent en -tareven op oa Jregngen stent crite en Yor he verstiken van de banerent = ‘Verwed Prepress, Mijgrecht Druk Brouwer Otte. Delt jE HEEFT EEN NIEUWE MAC: EEN POWER MAC 7200/75 OM PRECIES TE ZIJN. EN 0"N KLEIN BEETJE OOK. IK WEIGER TOE TE GEVEN DAT DAT IETS TE MAKEN HEEFT JELOPEN TWEE JAAR OP EEN WEL ERG TRAGE MACINTOSH ISI HEEFT GEWERKT. iG WORDT NU IN ELKAAR GEZET EN AANGESLOTEN, EN HET IS MIJN SCHATTING DAT HET PAULINE ONGEVEER EEN KWARTIER KOST OM WEER ‘IN DE LUCHT’ TE ZIJN OM HET BLAD AF TE MAKEN. ALS ZE NIET ZO BLIJ IS TENMINSTE. EN HET DUS WEL LANGER ZAL DUREN VOORDAT ZE DIT STUKKIE NAAR DE STUDIO DOORSTUURT. MAAR GOED: ZE HEEFT EEN REDEN: ZE HEEFT EEN MAC... Deadline MacWorld’s actuele pagina. zine Feiten, nieuws en achtergronden.. MacWorld LezerDisc Volume 650 magnifieke Megabyte: Aan des met QuickTime VR Hoe creéert u uw eigen derde dimensie (deel 1).. ek. Welke kleurenprinter is het meest geschikt?... David’s werkweek Een week met alleen maar Works: Claris versus Microsoft . Leer mij wat! Curusus: User Interface en Interaction Design Van band naar plaat in tien sta Video op CD-ROM zonder storingen iculum Vitae Digitalis Gebruik multimedia voor het vinden van klanten of een baan Spi vijf jaar stevig in het dataweb Het lustrum van het eerste BBS met iconen Review The Encyclopedia of the JFK Assassination, TextBridge 3.0, FirstClass Client 2.7, UnZip en Go Digital, PopupFolder 2.01, All My Hummingbirds Have Alibis, FrameMaker 5.0, SpeedDoubler 1.02, Strata StudioPro 1.75........... Tips en trucs voor multimedianten DTPraktijk Nieuwe tips en trucs voor ontwerper & DTP'e! Te koop, gevraagd, ruilen., Apple Expo Apple Expo Nieuw nnn Apple Expo Plattegrond van de beUrS .cnnmninsmnnesnnrninsinnnnnininnnnnnesnne Apple Expo Bedrijfsprofielen van de exposanten scccomnon ik me bo mt op MacWorld ..en krijg de Super Lustrum Korting [ ° © © © o AAN DE SLAG MET QUICKTIME VR Wehkamp-artikelen aan alle kanten bekijken, door musea dolen (en aan de beelden zitten!), 3D-werelden bezoeken of uw aanstaande nieuwe huis bezoeken ~ het kan allemaal als u met QuickTime VR uw eigen derde dimensie creéert. KLEUR BEKENNEN Wie met een computer werkt zal met enige regelmaat ook werkstukken willen printen, De snelle ontwikkeling van de kleurenprinter maakt dat steeds meer mensen besluiten hun printwerk van een fraai kleurtje te voorzien, Een overzicht van de mogelijkheden, 22 Claris of Microsoft? Macworld-medewerker David Pogue hield een dagboek bij van de Leer mij wat! Multimedia en het Internet zijn een hype, en daar wil iedereen een graantje van meepikken, Dus bezwijken onze brievenbussen onder de folders en eintegreerde softwareprogramma. gpiniggreende sipecrezrog brochures die cursussen aankondigen. Yonit Zwart doet een "26 poging het kaf van het koren te scheiden. week waarin hij met Works werkte, en kiest tenslotte een winnaar in de race om het beste Ondanks de beschikbaarheid van snelle CD-ROM-spelers blijft het afspelen van video vanaf zo’n glimmende plat vaak een hachelijke onderneming. Toch is het goed mogelifk om zelfs langere films met een redelijk beeldformaat direct van een CD-ROM vlociend af te spelen op bijna elke Mac. 7 CURRICULUM WITAE DIGITALIS Nog steeds wordt multimedia gezien als een produkt dat alleen is Os \ = ) ee&~ Sean weggelegd voor kiosk- en produktpresentaties. Terwijl het ook uitstekend kan worden ingezet voor de zoektocht naar een nieuwe baan of cliénten. 40 NOVEMBER 1995 RUBRIEKEN REVIEW > The Encyclopedia of the JFK Assassination TextBridge 3.0 FirstClass Client 2.7 UnZip en Go Digital PopupFolder 2.01 All My Hummingbirds Have Alibis FrameMaker 5.0 SpeedDoubler 1.02 Strata StudioPro 1.75 www 50 WORKSHOP Typografische vormgeving heeft de afgelopen jaren door de opkomst van de computer een sterke uitbreiding gekend op het gebied van keuze en stijlvormen, Dankzij softwareprogram- ma’s als Macromedia Fontographer en LetraStudio FontStudio is het ontwerpen van lettertypen in de handen gekomen van de grote massa. Eris echter nog een tweetal andere tekenprogramma's dat ook voor typografische bewerkingen geschikt is, en wel Fractal Design Painter en Adobe Photoshop. 68 DTPRAKTIJK Deze maand veel aandacht voor de updates van de poputaire DTP- programma’s FreeHand, Photoshop en. QuarkXPress, in verband met de komst van de nieuwe 604 PowerPC's, van Apple. Daarnaast weer een aantal handige en bruikbare tips voor de dagelijkse praktijk en info over het laatste aanbod op het Internet op grafisch gebied. 78 Een laserprinter. Een inktjet-kleurenprin| Eén dot-matrixprinter, netwerk-node. IBM LAN Server*; Ethertalk. wijze alle via HP JetDirect. op het netwerk aan- gesloten printers kunt installeren en beheren; het ondersteunt alle net- én perfecte, pasklare Hewlett-Packard presenteert de HP JetDirect EX Plus3 printserver. Nu is het mogelijk om maximaal drie parallelle printers op 66n enkele netwerkaansluiting te koppelen. Op uw kantoor wordt gewerkt met allerlei verschillende printers en printerconfiguraties, die ook nog dagelijks aan verandering onder- hevig zijn. En het is uw taak om ze NOS-compatibiliteit: Novell NetWare; Microsoft Windows 95, Windows NT*, Windows for Workgroups*, LAN Manager”; NIX; HP-UX, SunOs, Solaris, IBM AIX, SCO UNIX, Ipd; Apple Management-ondersteuning: HP JetAdmin printmanagement software zorgt ervoor dat u op eenvoudige ‘op het netwerk aan te sluiten. Als u maar een beperkt aantal netwerkaansluitingen tot uw beschikking heeft, kan dat grote problemen opleveren. Gelukkig kunt u die problemen nu op eenvoudige wijze oplossen. De nieuwe HP JetDirect EX Plus3 printserver biedt u de mogelijkheid ‘om maximaal drie printers op het netwerk aan te sluiten, terwijl u werkmanagement software op SNMP basis. * Het DLC/LLC protocol ondersteunt 66n printer per netwerkaansluiting. + Flash memory maakt upgraden zeer eenvoudig. + Automatisch schakelen tussen verscheidene protocollen. + Drie high-performance IEEE 1284 poorten. + 8 jaar HP fabrieksgarantie, * De HP JetDirect EX en EX Plus3 printservers ondersteunen iedere parallelle printer. + De HP Jet Direct kaarten onder- steunen HP printers met 1/0 slots. oplossing. slechts 6én LAN-verbinding hoeft te gebruiken. En het allermooiste is dat hij gebruikt kan worden in combinatie met werkelijk iedere parallelle printer en tevens praktisch ieder netwerkprotocol en ook NOS ondersteunt. En bovendien: het gebruik van één printserver in plaats van drie is natuurlijk ook financieel een aantrekkelijke oplossing. Bel voor meer informatie Hewlett-Packard, tel.: 020 - 547 66 66. Dan zult u ontdekken dat er voor ieder probleem een pasklare oplos- sing bestaat. In ieder geval daar waar het printen in een netwerk- omgeving betreft, Hewlett-Packard Nederland B.V,, Startbaan 16, 1187 XR Amstelveen. HEWLETT® PACKARD NIETS IS ONMOGELIJK. SNELLE GRAFIEK IMS (Integrated Micro Solutions) introduceert met de Twin- Turbo-128M een grafische kaart voor PowerPC’s die zijn uitgerust met PCI. Snufjes op deze kaart zijn onder andere hardwarematige QuickDraw-versnelling, MPEG-decompressie en lineair vergroten. Standaard wordt een groot aantal beeldschermen ondersteund. Even voorstellen: de TwinTurbo beschikt over een 128 bits datapad en kan dus 160 MB per seconde aan beeldschermgegevens verwerken. Daarmee zou de kaart tweemaal zo snel zijn als de standaard beeldscherm- aansturing van de Power Mac 7500. Miljoenen kleuren in een resolutie van maximaal 1024 x 768, en dan een verticale verversing van 75 Hz, klinkt heel interessant. De prijs voor de TwinTurbo-128M is dan ook behoorlijk: f 1585,-/Bfr 2914. KLEIN Magneto-optische opslag bestaat al een tijdje, maar in een PowerBook? Dat is nieuw. Het apparaat dat dit kan heet DynaMO 230, en propt 230 MB op een 3,5 inch magneto- optische schijf. De samenwerking tussen Apple en Fujitsu heeft ervoor gezorgd dat binnenkort de PowerBook DynaMO 230 verkrijgbaar is bij de dealers. Deze schijfeenheid is los verkrijgbaar voor de PowerBook 190 en 5300 modellen. De lange levensduur en de schokbestendigheid van optische schijven, en niet te vergeten de oneindige herschrijfbaar- heid maken van deze 30 gram wegende drive, zijn een welkome aanvulling voor iedereen die met verschillende projecten werkt en geen diskettes kan of wil gebruiken. Er kan zelfs van de MO-schijven worden geboot dankzij de autoboot-functie. De Fujitsu PowerBook DynaMO 230 komt in de herfst van 1995 op de markt (ongeveer nu dus) en de prijs bedraagt ongeveer 712 gulden of 13.088 franc. NETOPIA Farallon Computing kondigde aan dat ze een complete Internet-oplossing hebben bedacht met de naam Netopia Internet Solution, Netopia bestaat uit drie onderdelen, te weten een ISDN-router waarmee netwerken aan het Internet gehangen kunnen worden, een Starter Kit met Internet software als Netscape Navigator, Microsoft Plus! Internet Jumpstart Kit, TCP/IP stack, MacTCP stack, en Eudora Light. Met een prijs van ongeveer 2692 gulden, eenvoudige installatie, goede software en een goede helpdesk heeft de Netopia Internet Solution alles in huis om bijvoorbeeld scholen en kleine tot middelgrote bedrijven aan het Internet te koppelen. Een paar mogelijkheden: plug & play-routers met LAN ondersteuning van 10 base-T en TCP/IP, ingebouwde NT-1 met ISDN U interface, geautomatiseerde TCP/IP-setup en beheer en goede beveiliging met een IP-firewall en terugbel-optie. Na het uit de handel nemen van de PowerBook 5300-serie vanwege een defect aan de batterijen heeft het een tijd geduurd, maar ze zijn er weer. Voorzien van nikkel-metal- hydride (NiMH) batterijen zijn de computers veilig genoeg voor verspreiding. Draaiend op de 603 PowerPC processor is de PowerBook 5300 de krachtigste PowerBook tot nu toe. Verschillende uitvoeringen kosten tussen de 3327 en 10.618 gulden, ofwel tussen de 61.158 en 195.184 franc, APPLE EW INTERNET Om alle gebruikers van eWorld toegang te geven tot het Internet heeft Apple in de standaard eWorld-stad een nieuwe mogelijkheid ingebouwd, waarmee de populairste sites op het web bezocht kunnen worden zonder de “lange, trage, omslachtige zoektochten op het web”, aldus Apple. Met de laatste versie van eWorld is het mogelijk geworden het web te bezoeken vanuit de bekende gemakkelijke omgeving van eWorld. De door Apple geselecteerde sites worden opgenomen in de gebouwen van eWorld en zijn met een enkele klik toegankelijk. Het doel van deze actie is het netsurfen net zo eenvoudig te maken als het werken met de Macintosh. Mac buur? De Gartner Group heeft met een onderzoek aangetoond dat de ondersteuningskosten voor een Mac-netwerk consequent lager zijn dan die voor een Windows-netwerk. Een combinatie van dergelijke platforms leidt dus niet tot hogere kosten. Sterker nog: hoe hoger het percentage Macs, hoe lager de kosten voor technische ondersteuning. Daarnaast blijken de kosten voor Macs ongeveer 25% onder die van Windows-machines te liggen. Goede training van degenen die met de computers moeten werken blijft essentieel: met minder dan drie dagen training per jaar lopen de ondersteuningskosten ook op. QuickMat 3.5 De nieuwste versie van QuickMail heeft een aantal handige uitbreidingen, zoals te verwachten van een update. Deze verbeteringen zijn bijvoorbeeld drag & drop-faciliteiten voor Mac- en Windows-gebruikers (waarmee boodschappen in elke mailfolder zijn te bewerken door ze op de knoppenbalk te slepen), Stylized text (waarmee verschillende typografische trucs mogelijk worden), Enhanced Security (waarmee veiligheidsaspecten tot in detail zijn te regelen) en Internet Sampler Pak (waarmee maximaal tien gebruikers een e-mail UUCP-poort ter beschikking krijgen). Voor het e-mail-gedeelte is een ongelimiteerde versie beschikbaar. DE JAARLIJKSE BEURS VOOR DE KRANTENINDUSTRIE, DE IFRA, IS IN OKTOBER IN AMSTERDAM GEHOUDEN. AANGEZIEN OOK DE UITGE- \VERSWERELD DE APPLE MACINTOSH HEEFT OMARMD IS DEZE VAK- BEURS VOOR DE MAC-GEBRUIKERS EEN INSPIRERENDE BIJEENKOMST. ZO KORT NA DE SEYBOLD SAN FRANCISCO HEEFT EEN AANTAL BEDRIJ- VEN HUN PRODUKTEN VOOR HET EERST IN EUROPA GETOOND EN GE- DEMONSTREERD AAN DE GRAFISCHE INDUSTRIE. EEN SELECTIE UIT HET OVERDADIGE AANBOD AAN SOFT- EN HARDWARE. PETER KENTIE Nederlands voor ons taalgebied of Frans en Nederlands voor Belgié. Een echte primeur be- leefde Quark’s multimediapro- dukt Quarkimmedia. Deze ge- QUARK Quark wit Denver bracht onder andere een PassPort-versie uit van het Quark Publishing Systeem, kortweg QPS, en CopyDesk, waar- door een complete krant meer- talig opgemaakt en geredigeerd kan worden, Dit is vooral inte- ressant voor uitgaven die bij- voorbeeld in twee talen worden gemaakt, denk aan Engels en te bedienen multimediaprogramma. 5 —s QuarkImmedia bundelde reeks XTensions maakt van een Quarkdocument een echte multimedia-applicatie ala Director, compleet met anima- buttons QuickTime- filmpjes. De soft- tie, en ware zorgt ervoor dat een bestand pas gerasterd wordt als deze als stand-alo- applicatie met een aparte vie- wer wordt —be- waard. Een interes- sant aspect is dat Immedia TCP/IP on- dersteunt. Met de ne of viewer kunt u zelfs inloggen en specia- le Immedia-websi- tes bekijken op het Internet. Quark gaat hierdoor de con- currentie aan met HTML! HET INTERNET Op de beurs was het Internet het dominerende onderwerp. Veel ontwikkelaars toonden produk- ten om opgemaakte pagina’s in XPress en database-applicaties om te zetten in HTMLlocumen- ten, zodat deze op het World Wide Web toegankelijk worden. Eén produkt stak er met kop en schouders bovenuit, en dat was de XTension HexWeb, een Duits produkt dat indrukwekkende prestaties aan kwaliteitsoutput koppelt. Van Nederlandse bodem was erhet nieuws dat Techno Design bezig is met een PDF Design XTension om Acrobat-pagina’s te kunnen stroomlijnen. PDF Bookmarks kunnen hiermee au- tomatisch worden aangemaakt door de XPress-typogrammen om te zetten. Want van Acrobat wordt online veel verwacht, om- dat dit systeemonafhankelijke bestandsformaat de typografie en opmaak in tact laat, in tegen- stelling tot de HTML-pagina’s. ISDN EN KLEURMANAGEMENT Ook op het gebied van ISDN en data-overdracht was er veel nieuws, 4-Sight toonde het inte- ressante produkt ADS (Artwork Delivery kranten de advertenties in digi- System), waardoor taal formaat toegestuurd krij- gen, inclusief de gebruikte let tertypen. Uiteraard is veel aan- dacht besteed aan de kleurcon- sistentie, want er moeten geen kalibratieproblemen ontstaan waardoor een geadverteerd pro- dukt er anders uitziet. Kleurmanagement is binnen de krantenwereld altijd proble- matisch geweest. De beperkin- gen van de rotatiepersen in com- binatie met het papier maken ‘kleur in de krant’ tot een avon- tuur. Logisch dat juist deze in- dustrie ColorSync 2.0 van Apple als een welkom geschenk be- schouwd. Een nadeel hiervan is de beperking van de Kleurpro- fielen, aangezien deze alleen voor de monitoren beschikbaar een uitgave als een krant of tijdschrift worden gestroom- lijnd. In een over- zichtscherm kan de (blad)manager in én keer zien wat de stand van zaken De ColorSync 2 XTension zorgt voor e betrouwbare schermweergave van eer geimporteerde scan in XPress zijn, Daarom trok de ontwikke- ling van ProfileMaker Pro van de firma Logo flink de aandacht op de beursvloer. Met behulp van dit programma en een spectro- photometer kunnen ‘profielen’ aangemaakt worden op basis van een speciale kleurenkaart De kwaliteit was indrukwek- kend. Perfect aansluitend bij dit produkt is de ColorSyne 2 X- Tension van Helios, waardoor professioneel proofing-systeem verandert. XPress in een REDACTIESYSTEMEN Op een krantenbeurs kunnen re- dactiesystemen natuurlijk ook niet ontbreken. Interessant wa- ren het Zweedse Proof-software- pakket en het splinternieuwe Nederlands produkt PlanSys- tem, dat is ontwikkeld door Van Gennep. Hiermee kan de pro- duktie en het management van is qua produktie en en aangeleverd (recla- i me)materiaal. Tevens kan het op- maakpersoneel worden ingedeeld naar capaci- teit en deadline-eisen. FOTOGRAFIE Ook op fotografiegebied was er aandacht voor de digitale beeld- bijbehorende workflow-software, zoals Image Depot van Hasselblad. Ook digi- tale camera’s waren aanwezig, banken en de en vooral de presentatie van de ActionCam en de StudioCam van Agfa baarden opzien. Pre- press-gigant Agfa bundelde z vakkennis van beide vakdiscipli- nes in de ontwikkeling van de nieuwste generatie digitale ca- mera’s. De ActionCam is een draagbare camera op basis van een Minolta body met een 28-80 mm lens. Hiermee kunnen 24 opnamen van 1528 x 1146 pixels worden gemaakt en opgeslagen. Dit kunnen ook bewegende beel- den zijn! De StudioCam is meer Poviontowe 32] Eeinna| San] Boies vs: Pe EE worden weergegeven, Bij PlanSystem kan bij elke opmaker de werklist visuee! BEETUJE BREED panoramafoto’s. Het formaat daarvan is interessant, en kan ; Als u vakantiefoto's met zo'n special cameraatje maakt krijgt u blikbaar ook een maatje groter worden gemaakt. Voor het. stadhuis in Den Haag maakte Intercolor een foto-afdruk van 75 meter breed en twee meter hoog. Het fotokunstwerk werd gemaakt door Marin Kasimir. Zijn kunstwerk hangt permanent in de parkeergarage van het nieuwe stadhuis. Op de bovenste verdieping, in de Haagse Salon, hangt een kleiner panorama, ‘het Spui bij nacht’. Tot 18 november is bij Stroom Haags centrum voor beeldende kunst een tentoonstelling van Kasimir te bezichtigen. Fotootje... geschikt voor het statief en de behaaglijke fotostudio, getuige de 4500 x 3648 pixels grote be- standen. Hiermee kunnen A3- grote afbeeldingen worden weer- gegeven in raster 70. De camera heeft een bereik van 400 ASA en maakt de instap voor een foto- graaf of prepresser in de digitale fotografie erg gemakkelijk. REUTERS EN SCITEX Reuters, het wereldwijd opere- rende persbureau, toonde Photo- base, een volledig op de Mac ge- richte beeldbank waarin de ac- tueelste beelden staan. Via net- werkverbindingen en de soft- ware van Phraséa kan de geko- zen opname snel en efficiént worden overgeseind naar een re- dactie. Op de stand van prepress-gi- gant Scitex waren naast de nieuwste scanners en belichters twee interessante items aanwe- zig. Groot nieuws bracht het Duitse bedrijf P.Ink, bekend van- wege hun SQL database-capaci- teiten. Op de beurs presenteerde P.Ink een Wysiwyg HTML-editor, Webmanager. Aangezien con- current PageMill van Ceneca net is opgekocht door Adobe, tussen. haakjes grote afwezige op de Op web-adres http://www.pink.be kan de bataversie van Web- manager worden gedownload. beurs, is de kans groot dat Web- manager de eerste produktierij- pe Wysiwyg HTML-editor is. De versie wordt voor het einde van hetjaarcommercieel uitgebracht. Een andere aankondiging op de stand die flink de aandacht trok was de introductie van de digitale krant: The PressPointer. 9 > PO acaZine | Dit is een wereldwijd verschij- nende krant die primair voor va- kantiegasten en reizigers wordt gemaakt, met ‘printing on de- mand’ lokaal wordt gedrukt en aldaar in de hotels wordt gedis- tribueerd. De krant zal uit 15 A3 pagina’s bestaan en is feitelijk een concurrent van de zoge- naamde ‘online’-kranten waar- mee vooral Amerikaanse kran- ten experimenteren: de krant op de PC! Zou de good old pa- pieren uitgave het dan toch winnen van het computerbeeld- scherm? Zoals weer blijkt op el- ke vakbeurs: de toekomst zal het leren... ai’s Power Tools 3.0 pieat niet alleen verbe- teringen van versie 2.x, maar ook nieuwe mogelijkhe- den met filters. Zo is het pre- viewscherm vier keer groter ge- maakt, kan het toegepaste filter full-screen worden bekeken, kun- nen filters worden opgeslagen in presets en is een 36-stappen undo ingebouwd. Erg handig. Ook heeft de interface een resty- ling ondergaan. Een nieuw filter is bijvoorbeeld Lens, waarmee u parameters in kunt stellen als smudge, noise, find edges en Black Box plug-ins voor Photoshop bestaan al langer, maar Black Box versie 2.0 van Alien Skin voegt (letterlijk) een extra dimensie toe: met de tien bijgeleverde filters zijn mooie effecten in een handomdraai gemaakt. Black Box 2.0 heeft een verbeterde preview-functie, ondersteuning van meerdere lagen en de mogelijkheid de instellingen van de filters in sets te bewaren, Nieuwe VERSION 2.0 Tien filters in 6én zwarte doos. filters zijn Inner Bevel, Carve, Cutout en Motion Trail. Alle filters draaien op Power Macs. Verkrijgbaar bij de FontShop voor f 216,-/ Bfr 3971. Verder biedt Fontshop tegen f 10,-/Bfr 188 verzend- en administratiekosten het gratis boek FontShop plug-ins aan, met daarin een overzicht van alle door de FontShop leverbare plug-ins voor Photoshop, Illustrator en XPress. In dit boek kunt u op uw gemak lezen en bekijken wat de filters doen alvorens ze te bestellen. FontShop, Nederland: 020-4204104, Belgié: 0032-92202620 10 DAN ey td 1995 Wat zou er mooier zijn om te winnen: een award of een Newton? Gaussian blur. Een ander filter heet Spheroid Designer en staat voor 3D ray-tracing van bollen, tot 1000 stuks, in elke willekeu- rige grootte. Verder zijn de mo- gelijkheden voor het toepassen van textures uitgebreid, waar- door u een texture kunt maken die niet herhaald hoeft te wor- den. Kai's Power Tools 3.0 kosten ongeveer 315 gulden of 5790. Geregistreerde gebruikers kun- nen opwaarderen voor 125 gul- den of 2298. KPT wordt gedistribueerd door PBS, Rotterdam, 010-4322922 Parijs of Performa? W@™ pple Europe is co- ¢ ia Presse van de MTV Artiesten en musici met een be- Europe Music Awards, langrijke bijdrage aan de mu- ziekindustrie in het afgelopen j Een prestigieuze happening, en aangezien de muziekindustrie r maken kans op zo'n Award. steeds meer gebruik maakt van Apple computers bij de creatie van videoclips en de muziek zelf, ligt het voor de hand dat Apple daar deel van uitmaakt. Als een sper naar de drukker door ADS Uiteraard is aan de hele uitrei- king een prijsvraag verbonden. Wie wint mag mee naar de uit- reiking in Parijs, op 23 novem- ber "95. Als tweede en volgende prijzen worden Performa’s en Newtons verloot. Nu maar even een Performa uitproberen bij een Apple-dealer en het vragen- formulier invullen. http:/|WWW. benelux.euro.apple.com _geeft ook informatie. Adieu koerier — . ourSight introduceert ¢ - lo (Artwork Delivery System) voor multi- ust stemen. ADS maakt ge- bruik van ISDN om het werk te vervoeren naar drukkers, waar- door kopieerfouten en gemiste deadlines bijna tot het verleden behoren. De ISDN standaard zo- als 4Sight die hanteert staat ga- rant voor probleemloze uitwis- seling met bijna 20.000 op ISDN aangesloten computers in ne gentien landen van Europa. U kunt werk dus ver over de grens uitbesteden. ADS bewaart een elektronisch document of plaat- je als EPS, en stopt daar ook een outline van de gebruikte fonts ? ‘s in 16 landen en e p best trots op het feit dat we tot d > n ter wereld ho yy A > op het feit, dat chopt. En dat allemaal dankzi le redenen gra koopt. Var n. Van gratis kleurencat tot professi > I y samen met nog 13.759 : ft doen j MacWAREHOUS chtingspatroon te blij > y REDENEN WAAROM U GRAAG BIJ MacWAREHOUSE KOOPT'* gratis telefoonnummer gratis full colour catalogus v flexibele onderhoudscontracten vriendelijk en deskundig v meer dan 1.000 artikelen op personeel voorraad in Nederland zeer scherpe prijzen v geautoriseerd Apple-reseller dagen-retour-garantie v 6 dagen per week geopend v professionele service-organisatie Va diverse opleidingsmogelijkheden * Deze lijst geeft slechts een aantal van de door u genoemde redenen weer. Voor informatie, suggesties of voor het aanvragen van de gratis kleuren- Ilen: 06-0226606. alogus kunt u gratis | po 95 op stand 311. “, MaXNAREHOUSE Vi" 06-0226606 erry 24-uurs levering voor slechts f 1 \ : | PAGAL ING | in. Dat bespaart de drukker een uitgebreide bibliotheek van fonts, en neemt ook de proble- men van copyrights op verstuur- de fonts weg. Vervolgens gaat het relatief kleine EPS-bestand met 3,5 MB per minuut de we- reld over. 4-Sight, Den Haag, 070-3603723 W@® \dobe introduceerde ( Dorian versie 2.1 van Bot de Acrobat-software. Hieraan is een aantal verbete- ringen toegevoegd dat elektro- nische documenten nog gemak- kelijker te verwerken maakt. Eén van die nieuwe functies heet Weblink, een plug-in voor verspreiding via het World Wide Web. Een andere functie is MovieTool, die de mogelijkheid biedt multimedia-elementen als AVI- of QuickTime-filmpjes toe te voegen aan PDF-documenten. it is ondersteuning in- gebouwd voor Microsoft Win- Daarn dows NT, Windows 95, Power Macintosh, Sun OS, Sun Solaris, HP-UX en Silicon Graphics IRIX. Tevens introduceert Adobe Acrobat Search, speciaal voor CD-ROM's, waarmee een full text search kan worden gedaan. Verdere verbeteringen zien we in de integratie van Adobe Type Manager, voor het opbouwen van Type 1 fonts. ATM apart in- stalleren is dus niet meer nodig. OLE 2.0 wordt volledig onder- steund op zowel de Mac als Windows, en dat betekent weer dat Acrobi simpel geintegreerd kan worden met bijvoorbeeld Lotus Notes. Acrobat Catalog 2.1 ten slotte is ontwikkeld om vol- ledige tekst-indexen te maken van alle PDF-documenten. Prijs? Interessant genoeg: f 70,/BEr 1287 voor een update van versie 2.0 en f 750,/Bfr 13.787 voor het volledige pakket. Acrobat Pro 2.1 kost f 2250,-/Bfr 41.360, opwaar- deren van versie 2.0 kost f 300,- [Bfr 5515, ‘Adobe Systems, Hoofddorp, 020-6511200 12 COREL FOR KIDS Nikolas Trains is een nieuwe ‘edutainment’ CD-ROM van Corel, Hij vertelt de avonturen van Nikolai, zijn speelgoedkat en hun treinen. Uw kind (of uzelf, want het is Engelstalig) kan het hele verhaal voorgelezen krijgen of in eigen tempo lezen en luisteren. Een klik op een woord laat horen hoe het uitgesproken wordt, maar hoeveel kennis hebben kinderen van vier tot tien jaar van de Engelse taal? Prijs: f §9,-/Bfr 1085. Een andere CD-ROM van Corel is de All-Movie Guide, een naslagwerk dat ruim 90,000 films en video's en 155,000 mensen binnen uw bereik plaatst. U kunt films zoeken op categorie, u kunt filmgegevens vergelijken, trailers bekijken of zelfs uw favoriete film kopen, Zoeken gaat eenvoudig met meer dan 800.000 titelrol- ingangen. De prijs ligt op f 128,-/Bfr 2353. Corel, Ottawa, 001-6137288200. Het uitspreken gaat misschien nog wel, maar lezen en begrijpen? woe Goedkoop scannen et SpeedDrum is het { Law scannen be- taalbaarder_geworden: voor f 31.250,/Bfr 574.449 hebt u deze scanner in huis, inclusief twee drums en een mouting:sta- tion, De SpeedDrum is een single-pass drum- scanner met een maxi- male resolutie van 4000 DPI. De scherpte- diepte van 3.8 zorgt voor een goede weer- gave van de donkere partijen bij elke reso- lutie. Uiteraard wordt ij de scanner profes- sionele software gele- verd: Spectreprint Pro om te scannen en een plug-in voor Photoshop. Om gro- te aantallen te kunnen scannen is de SpeedDrum voorzien van batchscanning, en kan CYMK on- the-fly worden omgezet. Distributeur is Storm Benelux, Riswik, 070-3994166 (Apple Expo stand 402) —= Illustrator bijna 6.0 i \.dobe Illustrator 6.0 ¢ Pesta wel al, maar La om het te krijgen zult u nog even moeten wachten tot het eerste kwartaal van "96, Te verwachten valt ondersteuning van TIFF-afbeeldingen, een nieu- we API (Application Program- ming Interface) en Photoshop plug-ins, Met de nieuwe API is een stap gezet in de richting van een standaard interface voor plug-ins. Toekomstige versies kunnen dan ook profiteren van plug:ins voor verschillende pro- dukten en platforms. Verder ac- cepteert Illustrator 6.0 alle fil- ters en bestandsformaten van Photoshop, en integratie van fil- s van derden. Nieuwe import- filters zijn onder meer; TH Photoshop 2 of hoger, Illustrator 1, 88, 3, 5, 6, Acrobat PDF, EPS, CompuServe GIF en PICT 1 en 2. Daarnaast kan Illustrator-artw- ork naar pixelafbeeldingen wor- te den gerasterd, Handige nieuwe functies zijn ook drag & drop van Photoshop 3.0.4 naar Ilu- strator en omgekeerd, onder- steuning van Adobe Fetch en Acrobat 2.0 (inclusief de bewer- king van PDE-bestanden), ge- bruikmaking van Illustrator EPS in PageMaker 6.0 en PostScript- ondersteuning van het klem- bord, Illustrator draait op een 680x0 Mac met minimaal 4 MB RAM; 2 MB meer is vereist voor een Power Mac. ‘Adobe Systems, Hoofddorp, 020-6511200, De SpeedDrum wordt met software geleverd. > Avontunkoring van tpsing 44 & 88 Mb Cartridges Speed Doubler Klik uw muis om te versnellen slechts Marathon ENT 0705, Doom II ENT 0903 Dark Forces ENT 0901 Myst fr 0630, Star Trek Interactive Technical Manual ENT0790, igi TelePort Gold Il - 14.400 BPS Desktop Fo,/Modem Inclusief gratis GlobalFax Software lec’ aa (oo KEYCAD COMPLETE/ KEY DESIGN ¢ SEniEe 3-D es MSB 0038 4 atl = 96: beeekeee ly ripe o tn ‘te order, Bj order onder de abil Bera, Aine) isSWZE ie el teem ot tech atten Fp totals he tcl ‘oan ned sean, U ack ot (GARANTIE-/ LEVERINGSVOORWAARDEN rie se ie alan oes ape cde i MacWAREHOUSE zit minimeal 1 JAAR GARANTIE Indien, cate ro ot ee ies festa el produit retour moet komen onan ical pom a oF caper rt “epee in ce leveirgs- a rad vv a : Astor eg eet gp RK we -24-UURS BEZORGING 008 u 10. ‘Delt voor eke bering bectagen/ 10 pe ade, ongeathé de Samensteling van wa Miz 5 Hie Mb Hard Disk Dae _ CD-ROM © Incl.14" Tinitron, toe ileal én Performa Softwarekit UPG 0179NU} —— 152 eee rake we a en late agi vee. Hara aj ps na atv PLLEN VIA | a winters cobs pet ot pe sae. nr pe en pl aa BEL Mi ieee eget era ance gy a asst ret concurerend ieee Socorne eri de oe os {ine at pba iguicapecarmnaae = Bow 2M ad swihon We ad 120 2 e se persoontlifke assistent voor overal SLECHTS sf 599; apn PDA 0079 r=-7--- MacWAREHOUSE CATALOGU Yul de coupon in en stuur deze in gesloten envelop naar: MacWarchouse, Antwoordaummer 6345, 3700 WB Zeist Bedi Raa de Aer ees Nil att ing aan Naam ae owed thet Ades fo re es, eee nan Phat Postcode: "WAT IK ZOSHT? Een trainingscentrum dat aw alleen vol- che . doende kennis in ms ae huis heeft om de standaard-cursussen te geven, maar ook gecertificeerd is om ons van alle specialistische trainingen te voorzien. Korte krachtige cursussen, die precies aansluiten bij EN ENOE de praktijk, onze praktijk welteverstaan, Een trainingsinstituut waar ze als het nodig is zelfs het hele programma \ Ri aanpassen en extra assistentie op de pp werkplek geven. Wie wil dat niet! ONS ND- Wij gaan altijd naar Amsterdam, lekker dicht bij Schiphol. Maar ze zitten ook VLEU E in Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Amhem. Overal dicht bij Ze DIE SKOOL MM. IN AD: het station. Daarnaast geven ze tevens MAGIN TOS: ER ALN UNG EN in-house trainingen. Ja, ook in locatie- keuze zijn ze gebruikersvriendelijk!” VAIN CE MPU CE RA, IN Wilt u weten wat Compu'Train voor u kan betekenen? Bel dan 030-2315714 en vraag de brochure aan. De 755 CM is special bedoeld voor professionel grafici q iet al te lang na het QS presctinen “van de DesignJet 650 komt Hewlett-Packard met nieuwe kleuren inkjets. Met de 750 serie richt HP zich voor het eerst op de grafische markt, en daarmee op de Mac. De nieuwe lijn LFP's (Large Format Printers) zijn spe- cifiek bedoeld voor de professio- nele markt van de grafische we- reld, Formaten tot AO vormen geen enkel probleem, en de enige belemmering van de afrukgroot- te is de breedte van de printer en het einde van de papierrol. Waar de 650 een echte CAD- inkjet is, is de 755 CM met Post- Script een echte grafische prin- ter. De ware kracht van deze printers zit in de flexibiliteit en de snelheid. In combinatie met een RIP is de 750 C een krachtige machine voor de printservices. Als basis biedt de 750 C een aan- tal significante verbeteringen ten opzichte van de DesignJet 650 C, zoals sneller afdrukken (AO-formaat in Kleur: 14 minu- ten), verbeterde connectivity en ondersteuning van alle grote software RIP’s. De 755 CM heeft daarnaast nog een aantal verbe- teringen en opties: PostScript le- vel 2, extra geheugen (tot een maximum van 71 MB), Ether- Talk aansluitingen en kleurma- nagement-systeem. Een aantal NOVEMBER 1995 uitbreidingen, zoals de Ether- Talkepoort, is beschikbaar op uit- breidingskaarten die bekend zijn van de Laserjets. Hewlett-Packard, Amstelveen, 020-5476666. as Keyboard kijken a et tot nu toe lichtelijk ¢ Jsaaie vaag grijze toets- Ls enborden was dringend aan een facelift toe, vond men bij I*Key International. Vooral de functietoetsen lenen zich ervoor om opgefleurd te worden. I*Key maakt daarvoor sjablo- nen (die hetzelfde heten als het bedrijf) waarop boven- en onder de toetsen ruimte is voor iconen. De bovenste balk is al ingevuld (maar kunt wu aan- passen naar eigen inzicht), de onderste kunt u_ volplakken met de icoontjes die op een apart stickervel worden bijgele- verd. Zowel het sjabloon als de stickertjes kunnen bij I+Key geheel naar uw eigen wensen worden gemaakt, zodat u bij- voorbeeld al uw klanten kunt verblijden met een toets waar uw logo boven of onder staat. I*Key is daardoor bij uitstek geschikt maakt om uit te delen op beurzen en presentaties, en het kan in enorme oplagen worden vervaardigd. Key International, Assendelft, 075-6218516. > J&B, bekend van hun Schotse whisky, heeft het idee gekregen hun lettertype op diskette te zetten, samen met een screensaver, hun hele geschiedenis en een prijsvraag. De diskette is te verkrijgen door het halslabel van een actiefles in te sturen. De actie loopt van 20 oktober '95 tot en met 31 januari '96. » Voor diegenen die bezig zijn met DTP of illustratie van grafische produkten verzorgt de opleiding Boekhandel en Uitgeverij workshops over XPress, Ventura, PageMaker, Illustrator, FreeHand, CorelDraw en Photoshop. De cursussen zijn praktisch van opzet en houden rekening met de mogelijkheden van een eigen organisatie. Inlichtingen: 020-8552850, mw. N. Koppenol. > De America's Cup bestaat 144 jaar. Dat is aanleiding om deze antieke maar nog steeds spectaculaire zellwedstrijd op CD ROM te zetten. Stentec deed dat, en de CD bevat naast foto's, filmopnamen, interviews en artikelen ook een complet verslag van de America's Cup '95. Verkrijgbaar bij Stentec Software (Heeg, 0515-443515) voor f 119,95/Bfr 2205. » De Nederlandse interactieve media, inde vorm van Doors of Perception 1, heeft de eerste prijs in de wacht gesleept op de New Voices New Visions competitie. De CD-ROM is geproduceerd door Mediamatic, in opdracht van het Nederlands Vormgevingsinstituut, en gaat over de eerste Doors of Perception-conferentie, » Linkup! 5.5 is de nieuwste versie van MC Research's Xtension voor QuarkXPress, Het stelt gebruikers in staat om XPress- documenten te linken met een externe database die op elk platform kan staan. Linkup! zorgt voor een automatische update van het document vanuit de database. Het uitgeven van updates, herziene telefoonlijsten of zelf een produktcatalogus met consumentenprijzen wordt een eenvoudige taak. » HSC Software Corporation heeft zijn naam veranderd. MetaTools Inc. wordt het. Meta komt uit het Grieks en betekent ‘het volgende niveau’, en dat is precies waar men aan toe is. De produkten blijven hetzelfde: gereedschap voor grafici en ontwikkelaars. Voortaan komen de Power Tools van Kai bij MetaTools vandaan, om maar een voorbeeld te noemen. > Scitex heeft Abekas overgenomen, voor de niet misselijke prijs van 52 miljoen. Dat zal vooral komen door de 55 miljoen dollar omzet die de fabrikant van apparatuur voor digitale videobewerking in 1995 heeft behaald. Scitex krijgt door de overname een stevige greep op de markt van digitale video-apparatuur. Abekas wordt geintegreerd met de bestaande onderdelen van de Scitex Digitale Video Divisie. > Symantec brengt versie 2.5 uit van Act, het relatiebeheerpakket dat nu ook documenten aan relatiebestanden kan koppelen en de optie heeft om databasegegevens binnen een netwerk te synelironiseren. De prijs voor de volledige versie bedraagt f 449,-/Bir 8254, een upgrade kost f 179,-/Bfr 3290. Symantec, 071-5353111 of 020-6640640, 15 De nieuwe StudioScan IIsi. — Omdat elke scan belangrijk ts. De snelste StudioScan oot. Words afgeleverd complet met Adobe PhotoShop ™LE voor het scannén van afbeeldingen, OmniPage Direct “OCR software voor tekst en Agfa ForoTune® nagment en {alleen voor Mac) FotoFlavor™ software voor het corrigeren van de kleurweergave op zowe Op school sprak je met je vrienden over de ideale man. Lang, gespierd. En als-ie kon vliegen, des te beter. Dus als je op je computer de uitnodiging voor de reiinie gaat opmaken, weet je precies welke foto je daarbij zet. r te stellen dat ze n hun b en, scan Ewsenntaes je wilt de kleuren tenslotte perfect hebben. En je wilt geen enkel fraai détail verliezen. Dat is ook precies waarom je ‘m gebruikt voor het scannen van foto’s voor de huizenpagina van de makelaardij waar je werkt. Je mag dan misschien geen superheld zijn, maar met zo’n fantastisch uitziend verkoopinstrument kun je de huizenmarkt zéker in beweging zetten. Wilt u meer informatie over Agfa’s volledige desktop scanner assortiment, vs ande bon in. - AGFA Tetoon tex The complete picture. AA Rijswijk, Tel: 070 3110591, Fax: 070 390317 coupon ingevuld naar: Agfa-Gevaert B.V., Postbus 12, twur di Vouume III Menllinnta PANDORA 2.0 DE NIEUWE INTERFACE: NU SNELLER DAN OOIT NT DEK QUICKTIME DIE LEZERDISC MOET IK HEBBEN HOE KAN IK ’M BESTELLEN? Da's vrij eenvoudig. Vul de bon hiernaast in en stuur'm zo snel mogelijk op, vergezeld van uw betaling (EuroCheque, Betaalkaart of 6énmalige machtiging ) en geef aan of u alleen deze MacWorld LezerDisc Volume IM: Pandora 2.0 wilt hebben, of meteen een abonnement wilt nemen, Wilt u anders betalen of meer informatie bestellen? Bel 023-355559 WaT Is HET VOORDEEL VAN EEN ABONNEMENT? Om te beginnen betaalt u natuurlijk minder. Want u betaalt slechts f 129,95 of Bfr 2495 voor vijf CD-ROM's in 4 LezerDiscs. Dat is dus iets meer dan 32 gulden per CD-ROM. En u krijgt natuulijk de LezerDisc automatisch toegestuurd. Lekker gemakkelijk. Aan de slag met QuickTime VR oat Een tastbaarder indruk van ‘mijn’ Enterprise zal ik waarschijnlijk nooit krijgen, want dat zou inhouden dat ik een reisje naar Amerika zou moeten maken om de filmset te bezoeken. Dat laatste is niet alleen veel te duur, maar voor zover ik weet hebben ze alle sets ook al afgebroken. Nu, met QuickTime VR, kan ik elke keer als mij de gevoelens van nostalgie weer bekruipen, die CD pak- ken en mijn eigen reisje maken. Het is wel niet zo ge- avanceerd als het Holodeck op de Enterprise, maar het is absoluut een ervaring. WAT IS VIRTUAL REALITY? Met behulp van krachtige computers uitgerust met speciale hulpmiddelen, zoals datagloves, een helm Hij ligt CD-ROM van Star Trek met kleine monitortjes in een speciale bril en mis- © schien zelfs een koptelefoon voor het audiogedeelte, tThe Interactive Technical Manuals Het was Hef eerste produkt datik kunnen denkbeeldige werelden worden gesimuleerd. Door 3D-software (die reageert op de input die u geeft via bijvoorbeeld uw datahandschoenen) kan er een il- lusie worden opgewekt die u daadwerkelijk een in- druk geeft ‘erbij te zijn’. Als u uw hoofd naar links of rechts draait, verandert de computer razendsnel het van Captain Jean Luc Picard. Daar had ik nou standpunt en geeft u datgene te zien wat er volgens de software op die plek te zien zou zijn. QuickTime VR is anders. Eigenlijk is het zelfs niet eens een echte virtual reality technologie. Ik zou er zelf de voorkeur aan geven om het ‘Pre Recorded Reality’ te noemen. U kunt in een QuickTime VR-scéne na- melijk alleen dat zien wat van tevo- ren in dat bepaalde bestand is ge stopt. U kunt geen deuren openen of exact naar een HOE CREEERT U UW EIGEN DERDE DIMENSIE (DEEL 1) Siergeererarmeres Apple noemt de VR-filmpjes dan ook navigable movies, dus filmpjes waarin u zelf Albert Kiefer de richting kunt aangeven, waarbij u niet alleen snel vooruit en terug kunt spoelen maar ook naar boven in mijn bureau, zag waarin QuickTime VR was ingebed. En daar stond ik dan in op de brug van de USS Enter, . Voor het eerst zat ik op de plek jaren van gedroomd.Eindelijk was ik er dan zelf. en beneden kunt ‘spoelen’. 18 Ondanks dit belangrijke verschil heeft QuickTime VR een aantal flinke voordelen. Het kan worden ge- draaid op Macintoshes vanaf de Mac II serie en op Windows-computers (386 en nieuwer). Enige voor- waarde is dat de computers voorzien zijn van Quick- Time 2.0 en van een videokaart die 256 kleuren op de monitor kan zetten. Een ander voordeel is dat u zelfs een QuickTime VR filmpje kunt maken van bestaande omgevingen, zoals uw eigen stad, de garage, een con- cert of noem maar op. Natuurlijk kunt u ook gewoon met een 3D-pro- gramma een scheppen en daarin ronddolen. Misschien wel het belangrijk- ste voordeel is dat u met de ont- wikkelkit voor QTVR wel eens alle ingrediénten in huis zou kunnen namaakwereld hebben voor het maken van zo'n navigable movie. In principe hebt u daarvoor slechts een camera (liefst een spiegelreflex) nodig, een statief en een draadont- spanner (zeg maar de mechanische afstandsbesturing van de ontspanner om trillingen te voorkomen). MODULAIRE VIRTUAL REALITY Gefascineerd als ik was geraakt door het Verschijnsel QuickTime VR heb ik al vlug de Apple QuickTime VR developerkit gekocht. Daarvan leerde ik dat Quick- Time VR in principe twee belangrijke aspecten kent: de Panoramic Movie en de Object Movie. De panoramic-movie komt tot stand op een manier die erg veel lijkt op iets dat waarschijnlijk veel foto- grafen wel eens hebben geprobeerd als ze de weids- heid van een uitzicht willen fotograferen. Door uw ca- mera op het statief te monteren kunt u een foto knip- pen, camera een stukje ronddraaien en dan weer een foto knippen. Dit proces herhaalt u tot u helemaal rond bent geweest. Als u dan alle afdrukken hebt legt uze als een puzzel aan elkaar en voila, één grote over- zichtsfoto. Het enige verschil met een VR-movie is dat unu de foto's niet laat afdrukken maar ze op een foto- CD laat zetten. Met behulp van speciale software wor- den die afzonderlijke foto's dan zodanig aan elkaar gesmolten dat er een naadloos geheel ontstaat. Zodra De panoramic-movie komt tot stand op een manier die erg veel likt op iets dat waar- schijnlik veel fotografen wel eens hebben geprobeerd als ze de weidsheid van een uitzicht willen fotograferen. het programma met dat smeltproces klaar is, is uw QuickTime VR-filmpje ook klaar. Panoramic-movies lenen zich het meest voor het tonen van omgevingen enruimten. Een object-movie komt tot stand op precies de te- genovergestelde manier. Een object-movie neemt een gebruiksvoorwerp en plaatst dat op een vast punt. De camera beweegt tijdens het maken van de opnamen in een bolvormige beweging om het op te nemen voorwerp heen, en maakt zo een reeks foto's die eenmaal aaneengeregen een object laten zien dat van alle kanten bekeken kan worden. Obje geschikt voor het tonen van gebruiksvoorwerpen. Afhankelijk van de situatie kan dit bijvoorbeeld een tandenborstel zijn, maar ook -movies zijn bij uitstek een complet ruimteschip (die Enterprise weer). CAMERA OF COMPUTER? QuickTime VR object: of panorama-movies kunnen op twee verschillende manieren tot stand komen. Dit im- pliceert ook meteen twee fundamenteel andere toe- passingsgebieden. Zoals al gezegd kunt u met een fo- tocamera allerlei beelden opnemen van omgevingen of voorwerpen. Laten we eens naar een praktisch voor- beeld kijken. Een opdrachtgever wil een soort virtual reality CD-ROM maken van een museum. Buiten het gegeven dat gebruikers straks een virtuele wandeling door het museum kunnen maken is het verder de be- doeling dat diverse voorwerpen uit de collectie als ob- ject-movies worden ingebed. Die voorwerpen kunnen dan vanuit elke hoek volledig worden bekeken. U be- grijpt dat dit een klus is voor een traditionele camera (al dan niet met digitale achterwand). Zodra u echter omgevingen moet omzetten die nog niet bestaan of die slechts met een grote financié- le inspanning kunnen worden omgezet volgens tradi- tionele middelen, kunt u natuurlijk gebruik maken van 3D-programma’s. In 3D-software hoeft u helemaal geen dure camera's met nog veel duurdere lenzen te kopen. U kunt door een aantal eenvoudige instellin- QUICKTIME VR PANORAMIC- MOVIES LENEN ZICH HET MEEST VOOR HET TONEN VAN OMGEVINGEN EN RUIMTEN 19 | Naam bedrijfsy..... Multimedia, Produxx .. Contactpersgon: . Printerweg’ 9 3821 AP AMERSFOQ@RT. Fax: 033 - 561 050 Na TO okt #033-4561050— ~ Multimedia Produx& f . consultancy en produxxies op het gebied van multimedia. eR ee eS a eS ee ee eee gen direct QuickTime VR-filmpjes opnemen. Op het ogenblik gebeurt dat nog door middel van eigen in- stellingen die daarna door QuickTime VR’s ontwikkel- kit moeten worden bewerkt. In de toekomst zal dit he- lemaal worden geintegreerd in de 3D-programma- tuur, zodat het dan nog slechts een kwestie van een druk op de knop is. Bij één programma is het nu al di- rect mogelijk om een panorama-opname te maken zonder daarbij zelfs nog te moeten roteren met de ca- mera. Gewoon met één enkele opname is het in KPT Bryce mogelijk om een panorama te schieten. Indien u in het bezit bent van de QuickTime VR developerkit en MPW (Macintosh Programmers WorkShop) hebt u dan al alles in huis voor uw eerste VR-movie. In het vol- gende nummer van MacWorld verschijnt een mini- workshop met medewerking van Michel Radu, één van de mensen die QTVR bij Apple hebben ‘gebétatest’. INTERACTIVITEIT Nu zou het rondlopen door een QuickTime VR-movie een nogal saaie bedoeling zijn. Eigenlijk kunt u niet eens rondlopen, maar uitsluitend rondkijken. U staat in feite op de plaats waar de al dan niet denkbeeldige camera ooit heeft gestaan, en u kunt geen pas verder cen andere kant uit lopen. Om die tekortkoming te compenseren kunnen er in een VR-movie zogenaam- de hotspots worden ingebed. Hotspots zijn plaatsen waaraan bepaalde acties kunnen worden gekoppeld, zoals bijvoorbeeld het laten zien van een nieuwe VR- movie, het afspelen van een ‘gewone’ QuickTime- movie of het laten zien van een plaatje. In tegenstelling tot bijvoorbeeld authoringsoftware als MacroMedia’s Director, ontstaan hotspots in QIVR als lokaal met een paint-gereedschap ‘aangestipte’ plaatsen. De gemarkeerde plaatsen worden met de QIVR-movie tot én geheel gesmeed, en zodra u dan met uw cursor over een bepaald hotspot-gebied komt zal uw cursor van yorm veranderen om aan te geven dat vanuit die plek een nieuwe actie kan worden on- dernomen, Het grote verschil tussen hotspots in een platte omgeving en de gevoelige plekken in de 360 graden-omgeving van een QuickTime VR-filmpje is dat de hotspots meedraaien met de beweging van de gebruiker. Eigenlijk gaan plaatsen dus een deel uit- maken van de VR-omgeving, Door de introductie van hotspots in een VR-movie verandert de enkelvoudige QTVR-movie in een multi- node-movie. Zo’n multi-node wil alleen maar zeggen dat er koppelingen worden gemaakt naar andere VR- movies. Vooral voor het plannen van multi-node-mo- vies is het van belang om alles goed op papier te zet- ten. Het helpt als u een plattegrond maakt van de po- sities van de individuele VR-movies. Om een eindgebruiker een vioeiende virtual reali- ty ervaring te laten ondergaan moeten de hotspots lo- gisch en vanzelfsprekend worden aangebracht, zodat hij zonder al te veel gezoek een eigen weg kan zoeken door het virtuele wereldje dat u voor hem hebt uitge- dokterd. NOVEMBER 1995 TOEPASSINGSMOGELIJKHEDEN Met QuickTime VR is een groot aantal mogelijkheden te onderzoeken. Het is een erg veelbelovend gegeven dat u met een Kleine computer zomaar voorwerpen kunt oppakken en plaatsen kunt verkennen vanuit uweigen kamer, zonder daarvoor gigantische investe- ringen te hoeven doen. > Digitale Postorderbedrijven. In de toekomst kunt u wellicht CD-ROM's verwachten met daarop de nieuw- ste collectie van Wehkamp-artikelen in VR-formaat, zodat u ze kunt oppakken en ronddraaien, > Onderwijs. Kinderen kunnen bijvoorbeeld een reis- je maken naar het binnenste van een bijennest en daar precies bekijken hoe en waar werkbijen zich in de loop van de dag ophouden en waar de larven wor- den verzorgd. Ze kunnen cen stuifmeelkorrel onder tienduizendvoudige vergroting in de hand houden en van alle kanten bekijken, > Musea. Digitale collecties gerubriceerd naar perio- de of naar kunstenaar. Op ons gemak door het muse- um wandelen om een tentoonstelling te bezoeken waarvoor we geen kaartje meer hebben kunnen krij- gen, of die domweg te ver weg was om naar toe te rei- zen. En met QTVR is het eindelijk mogelijk om wel eens een keertje de beelden vast te pakken! > Spelletjes. Natuurlijk ontbreekt de amusementsca- tegorie niet in het VR-rijtje. Was het tot op heden vaak allemaal maar ontzettend trage boel met langzaam li- neair afspelende filmpjes en statisch gerenderde 3D- omgevingen, nu worden er geheel nieuwe werelden ontsloten met QuickTime VR. Binnen een jaar zullen waarschijnlijk de eerste spelletjes de markt bereiken met daarin VR-technologie. Het leuke hierbij is dat zelfs de Windows-gebruikers van QuickTime VR kunnen genieten, want volgens Apple is QIVR op een Macintosh-computer vol- ledig compatible met QIVR op een PC met QuickTime. . > Architectuur. Voor deze categorie is QIVR wel heel erg geschikt, want hoe kunt uu nu beter een beeld vormen ruimtelijkheid van een kantorencom- plex, een huis of het nieuwe bankgebouw dan door er zelf doorheen te lopen en alle kanten van het gebouw te bekijken. Ik verwacht dat zeker de van de architectuursoftware al heel snel panorama’s zal gaan renderen die met behulp van een VR-play- er kunnen worden afge- speeld. worden ingezet. QUICKTIME VR IN 3D- SOFTWARE HOEFT U HELEMAAL GEEN DURE CAMERA’S MET NOG VEEL DUURDERE LENSEN TE KOPEN KANT- TEKENING uickTime VR is veelbelovend, zeer innovatief zelts. ‘Maar Apple schrikt soms zelf van zijn eigen vindingen, en begint pas in een heel laat stadium ontwikkelgereedschappen op de markt te brengen om toepassingen rondom in dit geval QuickTime VR te maken. Met het eeuwige spook van Microsoft om ons heen moet Apple toch eens wat serieuzer om gaan springen met hun mogeliikheden om revolutionaire vindingen ook écht in het voordeel van de Mac te laten ultwerken. Ik vind het daardoor 0k onbegrijpelijk dat ze niet direct een aantal snelle gereedschappen op de markt hebben gebracht om iedere 3D gebruiker al direct panorania-filmpjes en object-movies te kunnen laten maken, en (heel belangrijk) te laten verspreiden. QTVR moet snel doordringen tot een groot publiek, om zodoende genoeg ‘critical mass’ op ‘te bouwen om als serieus mediagereedschap te kunnen 21 KLE 3h Wie met een computer werkt zal met enige regelmaat ook werkstukken willen printen. Het ‘papierloze kantoor’ dat ons bij het begin van het automatiseringstijdperk werd voorgespie- geld lijkt een utopie die verder WELKE KLEURENPRINTER IS HET MEEST GESCHIKT? Johan Elzenga 22 weg is dan ooit. De snelle ontwikkeling van de kleurenprinter maakt dat steeds meer mensen besluiten hun printwerk van een fraai kleurtje te voorzien. Voor minder dan duizend gulden heb je immers al een kleuren Inkjetprinter, dus waarom zou je het dan bij die saaie z Er bestaan Kleurenprinters in alle prijsklassen, van goedkoop tot peperduur. Uiteraard is het prijskaartje gekoppeld aan de kwaliteit van de uiteindelijke uit- voer, en de vraag welke kleurenprinter het meest ge- schikt is kan dan ook alleen worden beantwoord door te kijken naar de gewenste kwaliteit en toepassing. Kleurenprinters kunnen in principe worden verdeeld in vijf groepen: inkjetprinters, thermische-wasprin- ters, dye sublimation printers, laserprinters en de rest. In die laatste groep zitten dan de bijzondere ap- paraten, zoals de plotters (printers die met pennen werken en daarom voornamelijk bedoeld zijn voor het maken van bouwkundi- g ge tekeningen) en een puur foto- grafische printer als de Fujix Pictrography. Ook filmrecor- ders (die digitale foto's weer op film kunnen printen) zou men tot deze groep ‘prin- ters’ kunnen rekenen, Gaan we er vanuit dat deze prin- ters bij hun specifieke gebrui- kersgroep bekend zullen zijn, dan houden we dus vier mogelij- ke typen over voor meer algemeen gebruik. INKJETPRINTERS Zoals de naam al aangeeft zijn inkjetprinters (en niet ‘inktjet’, want dat is een rare combinatie van het Nederlandse ‘inkt’ in plaats van het Engelse ‘ink’, met het Engelse ‘jet’) apparaten die gekleurde inkt op het papier spuiten. In de nieuwere typen wordt gebruikt gemaakt van vier inktpatronen: cyaan, magenta, geel en zwart. Die laatste patroon is niet alleen van belang om de kleur zwart mooier te laten overkomen (zwart t-wit pagina’s houden? Een overzicht. kan ook worden bereikt door de drie andere kleuren in gelijke hoeveelheden over elkaar heen te spuiten, maar dat blijft vaak wat flets), maar ook om bij gewo- ne zwarte teksten geen dure gekleurde inkt te verspil- len, zoals de eerste kleuren inkjets deden. De inktspuit-techniek is de laatste jaren goed ont- wikkeld, en tegenwoordig is het niets bijzonders meer om een 300 tot 360 DPI (vaak zelfs 720 DPI bij zwarte tekst) kleurenprinter te vinden voor een be- drag van rond de achthonderd gulden. Het zijn de ‘all- round’ kleurenprinters voor kantoor- en thuisge- bruik aan het worden. Toch kleven aan inkjetprinters ook nadelen: de vioei- bare inkt dringt altijd een beetje in het papier door, waardoor de randen van letters, ondanks de 360 of 720 DPI, iets min- der fraai scherp zullen zijn dan die van een 300 of 600 DPI laserprinter. Doordat er met inkt wordt gewerkt kan het zaakje ook gaan viekken als u de print aanraakt als die nog nat is, of als u met natte handen aan het printje komt. Print u enveloppen met een inkjet- printer, dan valt te hopen dat de postbode niet door de stromende regen naar z’n klantjes moet! De kwaliteit van de uiteindelijke print is sterk af- hankelijk van het gebruikte papier. Bij gewoon papier is de kwaliteit redelijk genoeg voor stukken die bin- nenshuis moeten blijven, maar niet goed genoeg voor presentaties, gedetailleerde tekeningen of foto's. Er bestaat echter ook speciaal papier voor rond de één tot drie gulden per vel, waarmee zelfs een eenvoudige inkjet-printer tot verrassend mooie resultaten kan NNEN komen. Gebruik zulk papier voor het afdrukken van foto's en tekeningen. Een inkjettechniek die een deel van de nadelen van vloeibare inkt kan oplossen is de ‘phase change’ inkjettechniek, ook wel ‘solid inkjet’ genoemd. In deze printer zit de inkt in vaste blokken. De blokken worden eerst verhit, waardoor ze gaan smelten, en daarna wordt de sproeimethode gebruikt om de inkt op het papier te krijgen. Vervolgens gaat het papier door een pers, die de inkt diep en stevig in het papier drukt en laat afkoelen tot een temperatuur waarbij de inkt weer een vaste stof is. Daardoor zal een print- je niet zo snel uitvloeien (er kan dus sterker absorbe- rend papier worden gebruikt) en ook niet zo snel viek- ken in contact met vochtige handen. De phase chan- ge-techniek is uiteraard duurder dan de techniek met vioeibare inkt, en wordt daarom vooral in highend- inkjetprinters toegepast. Een nadeel is wel dat het printje niet ongelimi- teerd kan worden gevouwen; de relatief harde inkt- laag kan dan barsten, vooral bij een print met grote gekleurde vlakken (foto’s!). THERMISCHE-WASPRINTERS Een thermische-wasprinter bevat een lint met daarop de kleurstoffen, aangebracht in de vorm van een vaste was. Het lint loopt tussen de printkop en het papier door en wordt verhit door de printkop, die dui- zenden verhittingselementjes bevat, tot de was plaatselijk gaat smelten. Ieder ele mentje kan afzonderlijk worden aan- en uitgezet, waardoor de inkt in duizenden a kleine puntjes op het papier wordt gezet. Dit gebeurt per kleur apart, dus het papier passeert de printkop vier keer. Het voordeel van thermische-was- printers is dat ze geen problemen ken- nen met uitlopen of viekken van inkt. Een nadeel is dat ze vaak speciaal papier nodig hebben, dat ontwikkeld is om de Kleurstoffen goed op te nemen. Dit papier lijkt op gewoon papier en is dus voor gewone toepassin- gen te gebruiken, maar is wel duurder. Thermische- wasprinters geven echter de mooiste resultaten van alle kleurenprinters bij gebruik van overhead-trans- paranten. Voor dergelijke presentaties zijn ze dan ook bijzonder aan te raden. DYE SUBLIMATION PRINTERS De dye sublimation techniek lijkt een beetje op de thermische-wastechniek en daarom zijn er tegen- woordig ook al ‘duo printers’ op de markt (thermische was én dye sublimation uitvoer mogelijk). Ook in deze DITHERING EN HALFTONING en mooi gekleurd drukwerkje heeft al snel enkele tientallen kleuren, terwijl _gekleurd viak nog wel redelik te doen, maar vooral bij Kleurovergangen ontstaan en foto uit duizenden verschillende kleuren bestaat. Al deze kleuren kunnen problemen. Voor het afdrukken van foto's is deze techniek daarom niet zo geschikt, al in principe worden aangemaakt door de bekende hoofdkleuren cyan, wordt hij veel toegepast, vooral bij QuickDraw-printers, magenta, gee! en zwart in verschillende verhoudingen te mengen, maar alleen Bij kleurhalftoning wordt ieder fotografisch puntje ‘vertaald’ naar een cluster continuous tone printers werken op deze manier (waarbij averigens ook niet echt van kleinere puntjes. n dit cluster wordt het aantal gele, cyaan, zwarte en magenta ‘gemenga! wordt, maar de kleuren in verschillende hoeveelheden over elkaar heen op _puntjes gevarieerd, waarmee het effect van iedere andere kleur kan worden het papier worden aangebracht). De meeste printers, zoals laserprinters en 4 _ hagebootst Booedat jedere kleurlaag lets gedraaid wordt ten opzichte van de andere, inkjetprinters, kunnen de hoeveelheid kleur niet variéren, Ze printen b 100% cyan df 0% cyaan, een middenweg bestaat niet. Daardoor zouc maar acht kleuren kunnen printen: wit (geen kleur), zwar yan (100M magenta + 100% gee), bauw (TOOK cyaan spec di scien uitziet. uit de cluster bestaat is lll van fe gewenste aantal tle nifoto iafigohe kwaliteit kleurverioop, maar de a sci van de rn doi norm hoog zijn, Immers,iedere fotogratische pixel moet worden et in 16 x 16 printerpuntjes, dus een foto op 200 DPI afdrukken vereist al een _resolutie van 200 x 16 = 3200 DPI voor de printer! Bij een inkjet- of laserprinter van 300 kleur te zijn, Er bestaan twee verschillende methoden om dit effect te bereiken: DPI zal men dus voor een middenweg moeten kiezen: fotografische kwaliteit kleur (256 Kleurdithering en halftoning. puntjes per cluster) betekent een uiteindelijke fotoresolutie van nog geen 20 DPI, dus Bij kleurdithering wordt een patroon van cyaan, gele, zwarte en magenta puntjes dat is onmogelijk. De fotoresolutie bepaalt immers de scherpte van het beeld, en 20 gebruikt, dat van een afstandje bekeken een andere kleur lijkt op te leveren. Er zijn DPI is veel te weinig. Kiest men voor 256 kleuren, dan kan de printer met een cluster verschillende soorten patronen ontwikkeld, zoals Floyd-Steinberg, Bayer en Error van 4 x 4 puntjes werken en dan blijft er een 300 : 4 = 75 DPI fotoresolutie over. Een Diffusion, Stel dat het patroon voor driekwart uit gele puntjes bestaat en voor een dergelijke resolutie geeft een acceptabel resultaat afdruk. kwart uit magenta puntjes, dan likt het op een afstandje een egal oranje viak te zijn. Een kleurenprinter met een hogere resolutie, bijvoorbeeld 600 DPI, zal dus of een grotere scherpte geven bij hetzelfde aantal kleuren, of een groter aantal kleuren bij > aan 0k alle andere kleuren te kunnen afdrukken wordt een benaderingstechniek waarbij naast elkaar gegroepeerde gekleurde puntjes de indruk geven één andere Zodra een geditherd viak van iets dichterbij wordt bekeken, valt de techniek echter meteen op. Het 00g hou je niet gemakkelik voor de gek. Dithering is voor een egaal _dezelfde scherpte. [NOVEMBER 1995 ] 23 e LS-4500 SCANNER iNikoni °°” technische specificaties: formaat: 35 mm tot 4x6 inch 12 bits A/D conversie OD: 3000 dpi (35 mm) 1000 dpi (4x5 inch) autofocus Nikon ry SCANNER \S asognr Multiformaat autofocus filmscanner met dubbele optische CCD voor maximale nauwkeurigheid en scherpte. De nieuwe standaard in professioneel desktop scannen tot 4x5 inch. SMEL NAUWKEURIG technische specificaties: SUPER COOLSCAN LS-1000 f) erase F4.995,- } 2700 dpi (2592 x 3888 pixels) autofocus Kleinbeeld autofocus filmscanner met ongeévenaarde kwaliteit, scherpte en kleur door autofocus, Nikon optiek en 12 bit A/D yp conversie. Full colour scans op 2700 dpi in minder dan één minuut. FrameNet Zernikepark 2-4 9747 AN Gronii jen Telefoon 050-5745793 Fax 051 163.45 56 prijzen excl. btw printer bevinden de Kleurstoffen zich in een lint dat door duizenden verhittingselementjes in de printkop wordt verhit. Dé kleurstoffen zijn nu echter niet ge- baseerd op een vaste was die tijdens de verhitting smelt, maar op een stof die bij verhitting meteen van vaste vorm naar gasvorm overgaat. De overgang van vaste stof direct naar gasvorm (dus zonder vloeibare fase ertussen) wordt in de natuurkunde sublimatie genoemd, van- daar de naam dye (= kleur- stof) sublimation. Het grote verschil met een thermische-wasprinter is echter dat de temperatuur van het element 256 verschil- lende waarden kan aannemen, waarmee de mate van gasvorming, en daarmee de kleurvorming, kan wor- den geregeld. Daardoor is een dye sublimation printer een ‘continuous tone’ printer. De printer kan Kleine puntjes in iedere gewenste kleur maken en hoeft dus niet z'n toevlucht te zoeken in dithering of halftoning (zie apart kader over deze techniek), Vanwege deze continuous tone kwaliteit is een dye sublimation printer bijzonder geschikt voor hoge kwaliteit kleurenprints, zoals foto's. Het nadeel is dat deze printer alleen met speciaal duur papier werkt en daarom niet geschikt is voor het ‘gewone’ printwerk. Door het type papier (dik, plasticachtig, glanzend) lij- ken ‘dyesub’ prints ook echt op foto's. KLEUREN LASERPRINTERS De zwart-wit laserprinter is al jaren de standard printer voor hoge kwaliteit uitvoer voor een redelijke prijs. De techniek werkt als volgt: nadat een lichtbron een afbeelding op een lichtgevoelige trommel heeft gezet, krijgen de belichte delen van die trommel een statische lading, Deze lading trekt de toner (de kleur- stof) aan, die in poedervorm in een patroon zit. Het papier loopt vervolgens langs de met toner bedekte trommel en neemt de toner over. Daarna wordt het papier verhit, waardoor de toner smelt en in het pa- pier dringt. Omdat de toner een soort plastic is, is de uiteindelijke afdruk bestand tegen vocht. Een kleuren laserprinter werkt volgens hetzelfde principe, maar nu verloopt het proces in vier stappen, voor iedere kleur één keer. De kleuren laserprinter neemt in populariteit toe, zeker nu de prijs evenredig snel afneemt (al is die nog steeds vrij hoog). Voor het ‘gewone’ kleuren printwerk zal de kleuren laserprin- ter op den duur waarschijnlijk net zo standard wor- den als de zwart-wit laserprinter nu is. Omdat een kleuren laserprinter geen continuous tone printer is, zal hij de plaats van de dye sublimation printer voor het afdrukken van fotografische kwaliteit beelden echter niet kunnen overnemen. ER 1995 a — ———— opRInreRs WELKE PRINTER? Uit de omschrijvingen van de verschillende printers —— blijkt feitelijk al dat de techniek achter de printer be- paalt waar die printer het meest geschikt voor is. De Kleuren inkjet zal in de kantooromgeving steeds meer worden gebruikt om ‘in huis-documenten een leuk tintje te geven. Het is ook verreweg de meest ideale printer voor thuis- gebruik omdat het (voorlopig DE KWALITEIT VAN DE UITEINDELIJKE nog) de enige Kleurenprinter PRINT is met een zeer vriendelijk prijskaartje. Voor een betere IS STERK kwaliteit kunt u aan een solid ink printer denken. AFHANKELIJK De kleuren laserprinter is sterk in opkomst voor vergelijk- VAN HET baar kantoorgebruik, maar de prijs zal nog wel wat verder omlaag moeten voordat de inkjet echt bedreigd gaat worden. Voor thuisgebruik is het prijs- kaartje absolut nog veel te hoog. De kleuren laser- printer is ook bijzonder geschikt voor ‘cross platform’ gebruik (gecombineerde Macintosh/DOS/Unix netwer- ken), omdat het een PostScript-printer is. De meeste inkjets maken gebruik van de QuickDraw-techniek (er zijn echter ook PostScript kleuren inkjets op de markt in een prijsklasse rond de drieduizend gulden). GEBRUIKTE PAPIER De andere typen printers, zoals de thermi- sche-wasprinter en met name de dye subli- mation printer, zijn vooral geschikt voor hoge kwaliteit specialistisch werk. Deze printers kunnen worden gebruikt voor fol- ders met kleine oplagen, overhead transpa- ranten, foto's en zelfs drukproeven. In het ‘kleurenkantoor van de toekomst’ staat waarschijnlijk op iedere afdeling een kleu- ren laserprinter, terwijl een gecombineerde thermische was/dyesub ergens centraal staat op- gesteld voor het specialistische hoge kwaliteitswerk. VAN SCHERM NAAR AFDRUK leurenprinters gebruiken het CMYK (Cyaan, Magenta, Yellow, Key ofwel Black) Kleursysteem, terwijl een erscherm en in RGB (Rood, Groen, Blauw) weergeeft. Computer maar zelfs een bestand in C euren worden getoond. ‘met wat u op het 0'n problem zi, en uitvoerapparaten zo goed op het scherm iets anders was In hoge kwaliteit, waarbij de dan op de afdruk zal u de renw @ monitor echternoodzakelijk zijn. Ook het kleurweergave kritisch is, zal een gekal omzetten van RGB-bestanden naar CMYK-bestanden is niet 20 eenvoudig als het ljkt. Het is met een programma als Phatoshop weliswaar mogelijk een RGB-plaatje om te zetten door simpelweg het menu CMYK-kleuren te kiezen, maar het afdrukresultaat is dan vaak teleurstellend door fletse kleuren, Het hijstellen van de kleuren door de individuele curven te veranderen vraagt de nodige kennis van zaken, 4 ‘maar valt een beetje buiten de context van dit verhaal. 25 David's Claris of Microsoft? Macworld- edewerker David Pog daghoek bij van de week waarin met Works werkte, en kiest tenslotte een winnaat de race om het beste geintegreerde softwareprogramma. te heb altijd gedacht dat geintegreerde pakketten goed waren voor eenvoudige plakboekverhaaltjes, Aanplakbiljetjes met ‘poes weggelopen’ en simpele BBS-toegang Omidat ik boeken schrijf heb ik een tekstverwerker maar mijn werk heeft veel meer nodig. hodig met moedervellen. Ik heb Microsoft Word-com- patibiliteit nodig omdat de uitgever van mijn boeken en het blad waar ik voor schrijf met Word-bestanden werken. Ik gebruik een database voor de rekeningen die ikgstuur voor het schrijven en adviseren ~ ik heb die database ook nodig omdat ik mijn financién op di- vers manieren wil bekijken. En om artikelen en ho6fiistukken te illustreren heb ik een grafisch pro- gramma nodig voor gedetailleerde grijstoon EPS-be- standen, Ik vroeg me dus af of deze twee applicaties, die van oudsher niet zo krachtig waren, nu ineens in deze nieuwe versie genoeg konden om in mijn be hoeften te voorzien. E¥was maar één manier om dat uit te vinden. Ik sprak met mezelf af dat ik een week met ClarisWorks 4.0 én Microsoft Works 4.0 zou werken. Geen andere softw: re was toegestaan. Au revoir Word en Photo- Shopyafrivederci Excel en FileMaker, ciao Quicken en Now Up-to-Date, Ik zou het serieus aanpakken. Ik had drie doelstellingen voor ogen met dit waanzinnige experiment. Ik wilde ten eerste bekijken of het waar t was wat Claris en Microsoft beweerden, Ten tweede wilde ik uitzoeken welk Works-programma beter was, en ten derde wilde ik mijn werk afkrijgen. MAANDAG: WERKWOORD Ik bested veel tijd achter de computer met tekstver- werking, Maandag was geen uitzondering: ik moest een artikel herzien en een lading correspondentie wegwerken. Ik installeerde ClarisWorks het eerst en raakte even in paniek. Geen gereedschapsbalk vol ico- nen? Hoe kon dit in hemelsnaam een serieuze tekst- verwerker zijn? Maar ik had al gauw in de gaten dat de tekstver- werker van ClarisWorks compleet en goed ontworpen is, en bovendien sneller dan welke versie van Word- Perfect of Microsoft Word dan ook, Als ik echt met één muisklik een bepaald commando wilde uitvoe- ren, opende ik het optionele palet met verkorte toets- commando's (shortcuts), die zowel als tekst of als ico- nen op het scherm kan verschijnen. Gelukkig voor mijn uitgever kan ClarisWorks Word 3, 4 en 5 in-en exporteren, evenals een hoop an- dere Mac- en IBM-bestandsformaten (Microsoft Works kan dat 00k). De snelle en verfijnde ‘style sheets’ van Claris- Works (waarin de typografische extra's zijn opgeno- men) zorgen ervoor dat je met een druk op de knop een geselecteerde alinea kunt wijzigen, ClarisWorks heeft ook modellen voor tabellen, contouren en zelfs voor ‘draw’ en ‘paint'-objecten. Jammer genoeg laten de style sheets van ClarisWorks zich niet vertalen naar Word style sheets ~ een probleem voor mijn uit- gever, die afhankelijk is van deze Word-opmaak om tekst in PageMaker en QuarkXPress te importeren. Toen ik de ClarisWorks-bibliotheek zag dacht ik even ‘poch poeh’. Een zwevend palet om vaakgebruik- te items te bewaren ~ hoe vaak zou ik dat Kleine knip- selkrantje gebruiken? Maar het gebeurde die dag toch een aantal keer dat ik mijn gescande handtekening nodig had om faxberichten te ondertekenen, en de bi- bliotheek was de perfecte plaats om hem te bewaren, samen met mijn logo, briefhoofd en andere elementen, De tekstverwerker van Microsoft Works was zo langzaam dat hij mijn typesnelheid niet bijhield, zelfs niet op een Power Mac. (In tegenstelling tot ClarisWorks werkt Microsoft Works helemaal niet met Articulate Systems’ Power Secretary, het stemdic- teer-programma dat ik vaak gebruik.) Font-, corps- en stijlmenu’s ontbreken ook; in plaats hiervan staan er kleine cryptische icoontjes boven aan het scherm (om de uitleg van de iconen te zien moet je drie toetsen in- drukken en met de cursor wijzen). Ik vond het wel handig dat ik tekst kon verslepen en ergens anders neerzetten in plaats van kopiéren en plakken. (In ClarisWorks kun je alleen maar hele ali- nea’s verslepen.) Maar ik werd een beetje kriegel van het gebrek aan Microsoft Works verfijning. Je kunt kop- en voetregels niet verbergen als je aan het werk bent. Er is geen woordafbreking mogelijk of afspatié- DE TEXT- VERWERKER VAN MS WORKS WAS ZO LANGZAAM DAT MIJN TYPE- SNELHEID NIET BIJHIELD i Siena ring (om te voorkomen dat letters of woorden met een lelijke witruimte afgedrukt worden). En het Herstelcommando is soms niet bruikbaar, bijvoor- beeld na het toevoegen van een nieuw blok aan een pagina. DINSDAG: AAN DE FACTUREN Gewoonlijk gebruik ik Claris FileMaker om mijn fac- turenboekhouding bij te houden. Het is heel handig in het gebruik; ik type de naam van een Klant in en FileMaker haalt het adres uit een tweede bestand, ik vul de uren in die ik gewerkt heb en FileMaker rekent alles voor me uit. Ik hoopte dat ik dat ook weer met mijn Works-programma’s voor elkaar kon krijgen, Een database aanmaken in ClarisWorks, duidelijk familie van FileMaker, is een fluitje van een cent (zie het kader ‘Het ontstaan van een database’), Vooral de Mac-achtige invoeropties van ClarisWorks, zoals con- trole- en aanjuit knoppen, vond ik heel plezierig. Velden naar de juiste plek slepen ging gemakkelijk. Mathematische relaties tussen velden definiéren (bij- voorbeeld uur*uurloon=subtotaal) was ook simpel. Maar repeterende velden aanmaken ~ die je gebruikt als je een klant een rekening stuurt voor meerdere op- drachten - was niet eenvoudig. FileMaker genereert repeterende velden zo vaak als je wilt, maar met ClarisWorks (en Microsoft Works) moest ik ieder veld apart definiéren: datum, omschrijving, gewerkte uren, uurloon, een subtotaal, voor iedere rij opnieuw. De bezitters van ClarisWorks zijn al lang jaloers op één uitstekende optie uit de database van Microsoft Works: de overzichtstabel, een uittreksel met een spreadsheet-achtige layout. Dat hoeven ze niet meer te zijn: versie 4.0 heeft deze handige optie ook. Nadat ik mijn factuurgegevens uit FileMaker had geimporteerd kon ik aan de gang: ik had de mogelijk- heid om gegevens in te voeren, te faxen en te printen. Ik kon ingewikkelde zoekopdrachten geven en deze zelfs benoemen en bewaren voor een volgende keer. Hoewel de Zoekfunctie van FileMaker ontbreekt was ClarisWorks bijna net zo krachtig als FileMaker - en zonder moeite. De database van Microsoft Works is de laatste jaren lang niet zo verbeterd. Er zijn geen kant en klare layouts zoals bij ClarisWorks, iedere layout moet van het begin af aan opgezet worden, ieder veld wordt op het scherm gekwakt via een primitief dialoogvenster. Je kunt de plaats en het formaat van het veld aanpassen, maar het Herstelcommando doet het vaak niet. Ik kon geen andere fonts aan een veld met label toekennen. Om dit toch te doen suggereerde Micro- soft om veldlabels als tekstobject te creéren - met de hand dus. En je kunt met geen mogelijkheid gegevens in een bestaande database importeren; volgens Microsoft moet je ze in een nieuwe database binnen- halen en ze dan kopiéren, om ze vervolgens in de be- staande database te plakken. Het ergste van alles: om gegevens in te voeren in een Microsoft Works databa- se moet je ze intikken in een balkje boven aan het 27 scherm, zoals in Excel. Je kunt geen plaatjes in je da- tabase plakken. En je kunt niet in- of uitzoomen. Over het algemeen had ik de indruk dat Microsoft Works’ database een programma voor een oudere, minder ge- avanceerde computer is. WOENSDAG: ONTWERPDAG Halverwege de week had ik ineens een klusje tussen- door. Mijn opa vierde over niet al te lange tijd zijn 105e verjaardag en mijn familie had me gevraagd een nieuwsbrief van twee pagina’s te ontwerpen als uit- nodiging. Een mooie gelegenheid om de veel gepre- zen ‘Assistants’ of ‘Wizards’ te gaan uitproberen, waar- mee je ingewikkelde pagina’s kunt maken, Toen ik de Nieuwsbrief Assistant uit ClarisWorks’ goed georganiscerde lijst van curricula vitae, uitga- venoverzichten, certificaten en andere standaarddo- cumenten selecteerde hielp het programma me - zoals beloofd ~ door een reeks vragen heen: wat voor nieuwsbrief is het? Hoeveel pagina's? Enzovoort. Nadat ik de vragen had beantwoord verscheen het moedervel met kaders voor koppen en platte tekst. Helaas was alles gezet in de Helvetica (een Hel wat mij betreft), Ik koos Selecteer Alles en probeerde het ge- heel in één keer te veranderen in de Palatino. Mijn ei alleen ma ‘piep'. Nadat ik veel te lang moest wachten aan de tele- foon, bevestigde de technische hulp van Claris dat ik ieder tekstkader met de hand moest veranderen. Gelukkig is het me gelukt de Palatino in het palet met verkorte toetscommando's te zetten, zodat een enke- le muisklik elk kader veranderde. Da a importeer- de ik de Word-bestanden voor mijn nieuwsbrief, en ze liepen viot in de verbonden tekstkaders op mijn pagi- PageMaker. rd van Microsoft Works is bijna identiek aan ClarisWorks Assistant, Mi beter wit. Het had scherpe schaduwen, prachtige ran- maar het moedervel dat rosoft Works produceerde zag er honderd keer den, en een aantal gedistingeerde fonts waarvan ik niet eens wist dat ik ze had (Microsoft Works had ze stiekem op mijn systeem gezet). Ofschoon ClarisWorks meer verscheidenheid aan ‘Assistants’ biedt zijn de vier van Microsoft Works (nieuwsbrief, certificaat, vriendelijke groetenkaart en presentatie) veel mooier en veelzijdiger. Verder on- derscheidt Microsoft Works zich door het fantasti- sche ‘Word Art add-on’ programma, waarmee je kop- pen kunt vervormen dat het een lieve lust is. Je kunt het ene bestand echter niet in een ander importeren, dus om de teksten erin te krijgen moest ik knippen en plakken - wat meer tijd kostte dan bij ClarisWorks. De paginaopmaak-opties van Microsoft Works (en van ClarisWorks) haalden het niet bij de nauwkeurige en typografische mogelijkheden van QuarkXPress of PageMaker. Als mijn nieuwsbrief voor een klant was geweest in plaats van voor familie zou ik direct met een programma zijn gaan werken dat tenminste kop- pen kan afspatiéren. 28 f “= ne aee heats asters *Sirnaes & DONDERDAG: ZAKEN DOEN Zo, genoeg verjaardagsnieuwsbrieven: het werd tijd dat ik mijn eigen zaken op orde ging stellen, Ik was wel een beetje huiverig om mijn agenda en financiéle programma's, Now Up-to-Date en Quicken, aan de kant te zetten, maar beide Works-programma's verze- kerden me dat het geen enkel probleem was. Microsoft Works verraste me met een agenda met dag-, week- en maandoverzichten. [k kon gemakkelijk regelmatig terugkomende afspraken invoeren, zoals de maandelijks terugkerende Macintosch-gebruikers- groepbijeenkomst, en ik gaf het programma de | opdracht me aan mijn zakelijke afspraken te herinneren, Microsoft Works heeft zelfs een echte ‘to-do'lijst. Als een bezetene typte ik alle projecten in die ik nog moest doen, om vervolgens te ontdekken dat geen enkel item in de agenda zelf verscheen. Ook kon ik geen grote koppen, afbeeldingen en andere lettertypen in mijn agenda gebruiken; Now Up-to-Date kan dat wel. Toch steekt de agen- dajto-do-lijst van Microsoft Wor! ClarisWorks’ amechtige poging om een agenda te maken ~ het is niet veel meer dan een spreadsheet met erg grote velden. Ik besteed een gedeelte van de dag aan het invoe- ren van cijfers in een spreadsheet, want ik wil wel weten waar mijn geld blijft. En rekening houdend achtte ik dat Microsoft isWorks op spreadsheet-gebied. Zeker, alle belangrijke opties Mit sleep en verplaats, een Special plakcommando (het s de draak met met zijn Excelerfenis vel Works de vloer zou aanvegen met Cla waren aanwezig: soft Works heeft macro's, kan bijvoorbeeld waarden plakken zonder de bijbe- horende formule); en Excel's geliefde AutoTotaal- knop, die u de moeite bespaart de TOTAAL-formule in te tikken. Maar buiten deze essenties zitten er nogal wat ruwe kantjes aan het spreadsheet van Microsoft Works. Je kunt bijyoorbeeld de rijhoogte en kolom- breedte niet aanpassen. Je kunt geen tekstomloop in een cel maken. Het programma weigert een grafiek te maken als je de ‘split-screen’-optie gebruikt (wanneer je twee delen van hetzelfde spreadsheet in verschil- lende vensters op het scherm hebt). En wat echt schandalig is - zelfs in versie 4.0 kun je maar één let- tertype en corps voor het hele spreadsheet gebruiken. De agenda van ClarisWorks is een flop, het finan- ciéle beheersysteem daarentegen is prima. Eén van de grootste zorgen van mijn Works-week was het opge- ven van Quicken. Maar de chequeboekregistratie van ClarisWorks, een slim ontworpen database, had bijna alles wat ik nodig had. Je voert onkosten in op een scherm dat lijkt op een blanco cheque, en je legt in- komsten vast op een scherm vergelijkbaar met een stortingsbewijs. Een derde scherm is je chequeboek- registratie, compleet met controleknop om te zien of een schuld verrekend is, Andere layouts zijn kant en klare verslagen, zoals bijvoorbeeld een kostenbereke- ning. (Net als ClarisWorks heeft Microsoft Works de beschikking over tientallen financiéle standaardfor- mulieren ~ uitgavenverslagen, een hypotheek over- zicht, enzovoort ~ maar geen dagelijks chequeboek- beheer,) Het spreadsheet van ClarisWorks is veel verfijnder dan dat van Microsoft Works; het biedt dezelfde op- ties zonder rare beperkingen. Het heeft zelfs een Excelachtige ‘auto-fill’ functie, die celinhouden gene- reert die op een patron gebaseerd zijn (zoals januari, februari, maart... of 14.00 uur, 14.15 uur, 14.30 wur...). De tabellen van ClarisWorks stellen die van de con- current in de schaduw, met twee keer zoveel tabelty- pen, aantrekkelijke schaduw en 3D-opties. VRIJDAG: KUNSTWERK Een klant had mijn hulp nodig bij het ontwerp van een brochure voor shampoo die hij op de markt brengt. Ik haalde hem over dit te doen met behulp van mijn alles-in-één programma’s. Dit zou een test worden met grafische afbeeldingen: de gescande foto van de shampoo moest geretoucheerd worden en ik had tekengereedschap nodig voor het ontwerp. Toen ik aan de scan begon te werken raakte ik pas echt opgewonden. Microsoft Works’ Photoshop-achti- ge menucommando's bevatten zelfs Helderheid, Contrast, Scherper en Waziger. Het accepteerde ook nog eens Photoshop plug-ins. Ik opende het gescande bestand (7,5 bij 7,5 cm) - dat ging langzaam, het duurde 58 seconden op mijn Power Mac ~ en ontdekte een ontwerpfout: de com- mando’s die voor mijn opwinding hadden gezorgd werkten niet met geimporteerde of geplakte afbeel- dingen; je moet cen leeg illustratievenster openen voordat je ze binnenhaalt. ClarisWorks heeft geen moeite met het importe- ren van 24 bit TIFF’s en PICT-bestanden ~ het impor- n scan in drie seconden ~ het kan er alleen heel weinig mee doen, Het eenvoudige ‘paint’-menu kent slechts heel simpele commando’s als Lichter, Donkerder en diapositief. Aangezien beide program- ma’s tekort schoten wat het bewerken van afbeeldin- gen betreft kon ik mijn belofte van het begin van de week niet nakomen, en startte Photoshop. Om de shampoobrochure af te maken had ik ob- jectgeoriénteerd gereedschap nodig. In beide pro- gramma’s is dat prima - veel meer dan alleen lijnen, cirkels en rechthoeken. Je kunt met beide pakketten vrij tekenen, 3D-polygonen maken, kleuren mengen, enzovoort. Toch zaten ze me allebei weer dwars, want ik kon mijn voltooide brochure in geen van beide als EPS-bestand bewaren. En het uitdraaistation klaagt steen en been als ik met een PICT-bestand aan kom zetten, omdat daardoor soms hun machines vastlo- pen. Dus voor de tweede keer deed ik mijn belofte ge- weld aan en liet FreeHand het werk afmaken. Mijn laatste klusje van deze week was de sham- poobrochure naar mijn klant sturen, elektronisch na- tuurlijk, Binnen 30 minuten had ik beide Works’ com- BER 1995 DE CHEQUEBOEK- REGISTRATIE VAN CLARISWORKS HEEFT BIJNA ALLES WAT IK NODIG HEB WorKs municatiemodules geleerd CompuServe te bellen en mijn gebruikersnummer en wachtwoord in te voeren. Als ik met mijn klant zou communiceren van modem tot modem zou ik de voorkeur hebben gegeven aan Microsoft Works, want het biedt in tegenstelling tot ClarisWorks het Zmodem bestandentransportproto- col, wat slim genoeg is om door te gaan waar het op- gehouden is, mocht de verbinding verbroken worden. Maar ik communiceerde via CompuServe, en beide programma’s werkten op dezelfde manier - dus niets om over naar huis te modemmen. TENSLOTTE Ik mistte America Online (één van de grootste Amerikaanse netwerken), ik mistte Myst en ik kon mijn grafische opdrachten niet uitvoeren. Maar be- halve dat kon ik lekker werken met zowel Microsoft Works als ClarisWorks. Je kunt waarschijnlijk niet meer produktiviteit _kopen per gulden. Microsoft Works het meeste waar voor je geld, het biedt veel meer dan ClarisWorks dat 00k meer kost. De CD-ROM- versie van Microsoft Works, die net zo duur is, wordt geleverd met de Microsoft Bookshelf, waarop de com- plete tekst van zeven naslagwerken; als je met Microsoft Works werkt kun je een woord selecteren en direct de encyclopedische of woordenboek-om- schrijving bekijken. Oke, niet direct, want pas na 90 seconden zuchten en steunen kun je de Bookshelf be- kijken. Maar als geld het enige belangrijke was in het leven zouden we allemaal in Oost-Europese auto's rij- den. Slim programmeren telt ook, zeker als het pro- gramma's betreft die bedoeld zijn voor minder krach- tige machines. Microsoft Works is een kolos. In som- mige gevallen heeft het meer dan twee keer zoveel RAM en schijfruimte nodig als het lichtvoetige ClarisWorks. En dat alleen voor de applicatie zonder extra's - de agenda, ‘Word Art’-module en ‘equation editor’ zijn aparte programma’s. Troubleshooters op- gelet: Microsoft Works installeert zes extensies in uw Systeemmap. De mogelijkheden die ClarisWorks biedt zijn niet alleen beter geintegreerd maar ook beter uitgevoerd. Het programma zit vol met plezierige snufjes, in- en uitzoomen werkt overal en niet alleen met illustra- ties en tekstverwerken (zoals met Microsoft Works), en een contourletter gebruiken kan in ieder docu- ment (Microsoft Works doet niet aan contouren). Claris voorziet in dit alles met een programma dat 1,4 MB RAM nodig heeft. Verder gebruikt de Claris- Works-applicatie 1,9 MB op de harde schijf van een Power Mac ~ een fractie van de 5,1 MB van Microsoft Works. Zeker, ClarisWorks kost meer dan Microsoft Works - maar geheugen en harde schijfruimte kosten ook geld. Nadat ik een week lang twee geintegreerde pro- gramma’s had gebruikt, bedacht ik mijn eigen pro- gramma voor het weekend - een allesin-6én_pro- gramma met fietsen, bioscoop en vrienden bezoeken. 29 ‘nt e Zomaar een werkdag Adobe PostScript Niet werkbare instructies Onmogelijke verzoeken Niet haalbare deadlines Waarom doe je het eigenlijk? Omdat er niets anders is dat je zou willen doen. En omdat er Adobe™ software is. ledere stap van het proces. Daarmee wordt alles een stuk makkelijker, Zie ons als uw creatieve partner. Behalve dat we altijd op tijd zijn en nooit lange lunchpauzes nemen. U moet een idee ontwikkelen-visueel het ijs breken, U levert het talent en de creativiteit, produkten als Adobe Photoshop™ en Adobe Illustrator™ zijn het gereedschap. U moet het allemaal voor elkaar krijgen. En snel, zoals gewoonlijk. Adobe PageMaker™ biedt u de snelheid en flexibiliteit voor ontwerp en compositie van vernieuwende pagina layouts, terwijl Adobe Premiere™ u de mogelijkheid geeft film en geluid te redigeren, En u moet distribueren. Hoe weet u zeker dat het afgedrukte resultaat beantwoord aan de verwachtingen? Met Adobe's prepress produkten kunt u alle fases nodig voor het uiteindelijke kleurendrukwerk beheersen. Met Adobe Acrobat™ kunt u zelfs dokumenten electronisch verspreiden, ongeacht het computerplatform van de ontvanger. Dus alle Adobe produkten helpen u fantastisch werk te maken. Feitelijk, wat u ook doet-creveren, samenstellen of verspreiden- Adobe is er voor u. En alles komt samen met Adobe PostScript™, de standaard paginabeschrijvingstaal. Produkten die perfect compatibel zijn. Produkten die u een aangename werkdag beloven. en Bel +31 (0)20 65 11 200 voor meer informatie, neem contact op met uw dealer of raadpleeg: www.Adobe.com, oe Font Foto 20 a Adobe Photoshop 30 ‘he eon p gn Adobelllustrator 5.5 IJ WAT! Multimedia en het Internet zijn een hype, en daar wil en een gri folders en brochures die cursussen aankondi- hoe weet je nou of zo’n opleiding echt is wat je zoekt? Wat bedoelen ze met ‘beginnersniveau’, en wanneer ben je rijp > voor ‘gevorderden’? Wat leer je, en hoe? Yonit Zwart doet een poging het kaf van het koren te scheiden — een poging, want het aflopen van alle cursussen en seminars zou een fulltime baan zijn. En die heeft ze al. De cursus User Interface en Interaction Design van New Media Forum belooft de deelnemer een gefun- even in interface-ont- , CD-ROM, Internet). die deze interfaces prammeren en/of be- en groot gebied, van ‘ikerstesten, beeld- doeld voor methoden & proto- theoretische ideeén n. tweede plaats in tij- een algemeen idee ogelijkheden van de verschillende media, maar deze cursus is niet bedoeld voor mensen die bijvoorbeeld willen leren hoe ze een CD moeten branden of op welke manier ze het best de produktie van een multimedia-project kunnen stroomlijnen. CURSUSINDELING De cursus wordt opgedeeld in zestien dagdelen: acht lesdagen met elk twee dagdelen, waarvan vijf dagen (eenmaal per week) 's middags en ‘s avonds, en drie aaneengesloten dagen 's morgens en 's middags. De eerste tien dagdelen zijn over het algemeen theore- NOVEMBER 1995 tisch, met wat praktijk tussendoor (gebruikerstesten en dergelijke). De laatste drie achtereenvolgende dagen worden besteed aan het in groepsverband ont- werpen, ontwikkelen, vormgeven en programmeren van (een prototype van) een interface. NIVEAU Mijn angst dat de cursus van een te laag niveau is voor gevorderden blijkt vanaf het eerste moment onge- grond. Er is een vaste docent voor het theoriegedeelte, Marcel Gmelich Meijling, met een enorme schat aan parate kennis. Ook de leraar voor het praktijkgedeel- te, Mark Hagers, weet waar hij het over heeft. Beide le- raren zijn in staat de groep te motiveren en elke vraag te beantwoorden. Af en toe zijn er gastsprekers, wier niveau nogal uiteen loopt. De achtergrond van de medecursisten (twaalf cur- sisten totaal) verschilt enorm, maar het niveau en de motivatie zijn over het algemeen hoog. Sommigen hebben meer specifieke kennis dan anderen (waarbij Marcel ze vaak als aanvulling op zijn lesgeven ge- bruikt), maar belangrijker is dat de concepten die worden uitgelegd door iedereen snel worden begre- pen. Omdat de disciplines van de cursisten zo uiteen lopen krijgt Marcel een breed scala aan vragen te be- antwoorden. Voor de cursisten zelf is het interessant Yonit Zwart Farallon Fast Ethernet De turho op Uw netwerk Zou het niet fantastisch zijn, als grote files in seconden over het netwerk verzonden konden worden? Met Farallon 100Base-TX* produkten is dit Pealiteit. Farallon Fast Ethernet produkten beschermen daarnaast ook Uw investeringen: Niet alleen profiteert U van de snelheidswinst in Uw bestaande NuBus Macintoshes, U krijgt ook een kosten-effektieve verhinding naar Uw bestaande 10Mbps netwerk. Met Farallon’s Fast EtherTX-10/100 voor PCI en NuBus kaarten genieten zowel Uw nieuwe als bestaande Macintoshes van Fast networking Fast EtherTX-10/100 NuBus kaart (PN990) Fast EtherTX-10/100 PCI kaart (PN994) * Alle kaarten maken gebruik van 3Com®’s Fast Ethernet Parallel Tasking techniek voor optimale prestaties Drivers opgenomen in ROM 10 of 100Mbps autosensing Levenslange garantie 1008a80-TX produkten maken gebrulk van Unshielded Twisted Pair (UTP) cat.6 kabels, Indien Uw bestaande 10Base-T netwerk gebruik maakt van deze kabel, bent U klaar voor Fast Ethernet, Voor ‘en optimale prestatio is Apple's Open Transport 1.1 gewenst ih Met de Farallon Fast Ethernet Hub/Bridge verbindt U Uw bestaande 10Mbps netwerk voordelig met Uw nieuwe 100Mbps netwerk. Fast Starlet 100TX/8 Beschikbaar: Herfst 95 (erevere P * 8 100Base-TX poorten (RJ45) * 1 slot voor 10/100Mbps. Bridge Fast 10/100 Bridge (PN920) * 10/100 Mbps Bridge module voor Fast Starlet 100TX/8 * Gebaseerd op Grand Junction technology * Inklusief 2 RU45 poorten en 1 AU! poort * Ondersteuning van AppleTalk, TCP/IP, IPX, Windows NT... Met Farallon heeft elke PowerBook recht op zijn eigen Ethernet aansiuiting PowerBook 140 tot 180, Duo’s en serie 2000 * EtherMac Adapter BNC/10Base-T (PNS50C-ADB) * EtherWave Adapter 10Base-T (2*RU45!) (PN840-ADB) AirDock (PN361), de direkte, infrarood verbinding met Uw PowerBook 5300 * Werkt met elke Macintosh * Geen bekabeling en set-up nodig * Inklusief AirPath software voor toegang tot Ethernet Bereik tot 1,8meter “ Farallon nal Networking 010 - 2081600 oe Voor meer informatie, bel uw dealer of PowerBook serie 500 + EtherMac Transciever AppleAUl, 10Base-T (PN502) + EtherMac Transciever AppleAU!, BNC (PN504) PowerBook 190 en serie 5300 « EtherMac PC Card, 10Base-T (PN595-TP) * EtherMac PC Card, BNC/10Base-T (PN595-C) * EtherWave PC Card, 2"10Base-T (PN895) Voor Printers en LocalTalk devices « EtherMac Printer Adapter BNC/10Base-T (PN552-C-2 EtherWave Printer Adapter 2*10Base-T (PN842-2) EtherMac MultiPrinter Adapter BNC/10Base-T (PN558-C-2) EtherWave MultiPtinter Adapter 2"10Base-T (PN848-2) Signal Signal Networking BV Cairostraat 51 3047 BB Rotterdam 010-208 16 00 010-415 76 67 Internet: _ signal@signal.nt om te zien en te horen waar de anderen zich in het da- gelijks leven mee bezig houden en waar ze de in deze leergang verworven kennis voor gaan gebruiken. Basiskennis van computers en multimedia is vereist. Heb je dat laatste niet, informer dan eens naar de cursus Matter Expert New Media (ook van New Media Forum), die door dezelfile docent wordt gegeven. METHODE VAN LESGEVEN Er wordt klassikaal les gegeven. De eerste tien dagde- len zijn voornamelijk theorie, We krijgen een naslag- boek en cen ringband waar per les material bijkomt. Wanneer mogelijk en nodig worden computers, CD-i en CD-ROM ingezet als aanvulling op de verhalen van Marcel en Mark, maar over het algemeen is het vooral een kwestie van luisteren en leren - en vragen stellen, De laatste drie dagen (zes dagdelen) zijn geheel praktijkgericht. We worden opgedeeld in groepjes van twee tot vier cursisten, kiezen per eenheid een op- dracht en proberen onze nieuw verworven theoretische kennis in de praktijk te brengen door het maken van een prototype. Hierbij komen alle onderwerpen aan de orde die in de cursus de revue zijn gepasseerd: van het kiezen van een medium tot het bepalen van de struc- tuur, en van mentale modellen en metaforen tot het (met hulp van Mark) programmeren van de interface. WAARDERING Dankzij de docenten en ook dankzij de inbreng van de individuele cursisten is deze leergang erg geslaagd. Omdat je zaken die met interface-design te maken hebben leert herkennen en benoemen krijg je grip op de materie, wat betekent dat je minder op je intuitie en meer op je kennis kunt vertrouwen, Na afloop van de cursus heb je een breed inzicht in wat er komt kij- ken bij het ontwerpen van interfaces. Dit inzicht kun je verdiepen door het toepassen in de praktijk of het volgen van verdere cursussen, De cursusdagen zijn wat aan de lange kant. Half tien 's avonds is niet de ideale tijd om complexe con- cepten tot je te nemen. Gelukkig worden de belang- rijkste onderdelen van de vorige les altijd even her- haald, en is er altijd ruimte voor vragen. De verschil- lende achtergronden van de cursisten zorgde voor le- vendige discussies. Het Internet, of eigenlijk het World Wide Web, komt er een beetje bekaaid af in de cursus, Hoewel het web niet uitblinkt in interactivi- teit, is het vanwege de hype er omheen toch een be- langrijk (nieuw?) medium. Juist vanwege zaken als snelheidsrestricties is het van belang dat een inter- face voor een website gedegen in elkaar zit, en dat mag wel wat meer aandacht krijgen - iets waar overi- gens aan gewerkt wordt door de cursusleiders. Wat meer praktijk zou geen slecht idee zijn om deze cursus nog beter te maken. Het bekijken van an- dermans ontwerpen voor interfaces is zeer leerzaam. De gebruikerstest die we moeten uitvoeren tijdens het eerste dagdeel toont aan dat veel CD-i's en CD- ROM'’s een interface van lik-me-vestje hebben. Dat moet beter kunnen, en tijdens deze leergang leer je dus hoe, en waarop je moet letten. Tijdens de prak- tijkdagen zouden er meer computers beschikbaar moeten zijn, en ook Mac-gebruikers zouden achter hun eigen vertrouwde systeem moeten kunnen plaats nemen. De praktijkdagen bewijzen voor ons zonder meer dat we in de cursus veel nieuwe ideeén en ken- nis hebben opgedaan. Voor degenen onder ons die nog nooit eerder hebben geprogrammeerd (we gebruiken het multi- media-programma Direc- tor, dat van de scripting- taal Lingo gebruik maakt) staat Mark steeds paraat om de helpende hand te bieden. Omdat de prak- tijkervaring van de cursis- ten nogal uiteenloopt pro- beert Marcel de groepjes voor de eindprojecten zo gevarieerd mogelijk te houden. Mijns inziens zou het beter zijn mensen van hetzelfde niveau bij elkaar te plaatsen, zodat ook zij die al wat meer praktische ken- nis hebben zich aan elkaar kunnen optrekken. De locatie van de cursus in Utrecht is gemakkelijk te bereiken, zowel per auto als met het openb: voer. De accommodatie is in orde, maar zou beter ver- zorgd kunnen worden ~ vooral het materiaal (compu ters, CD-i- en CD-ROM-spelers). Dit is de eerste keer dat de cursus gegeven werd, dus het geheel komt af en toe wat rommelig over. Toch zijn de meeste cursisten meer dan tevreden met wat ze opgestoken hebben - zie ook de enthousiaste reacties op de web-pagina’s van New Media Forum, ar ver VIDEO OP CD-ROM ZONDER STORINGEN VAN BAND NAAR PLAAT in tien stappen Ondanks de beschikbaarheid van snelle CD-ROM-spelers blijft het afspelen van video vanaf zo’n glimmende plaat vaak een hachelijke onde: neming. De beelden blijven achter bij het geluid, haperen soms, en prachtige camerabewegingen of langzame beeldovergangen gaan ten onder in een wirwar van ike Mac. oi ee Sterker nog, ik heb zelfs cen keer bij wijze van kerst- nieuwjaarswens een piepklein filmpje op flop rondge- stuurd, dat op vrijwel elke Mac bekeken kon worden. Het kan dus wel, al zijn er voorwaarden waaraan de produktie moet voldoen om de film in goede orde te bekijken. De vol- gende tien stappen voeren u mee op